Član 11 - Prikupljanje podataka i istraživanje
Član 3 – Definicije
Član 5 - Obaveze država i dužna pažnja
Član 7 - Sveobuhvatne i koordinisane politike
Član 8 - Finansijska sredstva
Član 9 - Nevladine organizacije i civilno društvo
Član 10 - Koordinaciono tijelo
Član 11 - Prikupljanje podataka i istraživanje
Član 15 - Obuka stručnjaka
Član 16 - Programi preventivne intervencije i programi za rad s učiniocima nasilja
Član 18 - Opšte obaveze
Član 19 - Informisanje
Član 20 - Opšte usluge podrške
Član 21 - Pomoć prilikom ulaganja pojedinačnih/kolektivnih žalbi
Član 22 - Specijalizirane usluge podrške
Član 23 - Sigurne kuće
Član 24 - SOS telefoni
Član 25 - Podrška za žrtve seksualnog nasilja
Član 26 - Zaštita i podrška za djecu svjedoke
Član 27 - Prijavljivanje
Član 28 - Prijavljivanje stručnjaka
Član 29 - Građanske parnice i pravni lijekovi
Član 30 - Naknada
Član 31 - Starateljstvo, pravo na posjetu i sigurnost
Član 32 - Građanske posljedice prinudnih brakova
Član 33 - Psihičko nasilje
Član 34 - Proganjanje
Član 35 - Fizičko nasilje
Član 36 - Seksualno nasilje, uključujući silovanje
Član 37 - Prinudni brak
Član 38 - Genitalno sakaćenje žena
Član 39 - Prinudni abortus i prinudna sterilizacija
Član 40 - Seksualno uznemiravanje
Član 41 - Pomaganje odnosno podstrekivanje i pokušaj
Član 42 - Neprihvatljiva opravdanja za krivična djela, uključujući i djela počinjena u ime tzv. časti
Član 43 - Važenje krivičnih djela
Član 44 - Nadležnost
Član 45 - Sankcije i mjere
Član 46 - Otežavajuće okolnosti
Član 47 - Presude treće članice
Član 48 - Zabrana procesa obaveznog alternativnog rješavanja sporova odnosno određivanja kazne
Član 49 - Opšte obaveze
Član 50 - Neposredni odgovor, prevencija i zaštita
Član 51 - Procjena rizika i upravljanje rizikom
Član 52 - Hitne mjere zaštite
Član 53 - Mjere zabrane prilaska odnosno zaštite
Član 54 - Istrage i dokazi
Član 55 - Postupci ex parte i ex officio
Član 56 - Mjere zaštite
Član 57 - Pravna pomoć
 
Član 11 - Prikupljanje podataka i istraživanje
Član 3 – Definicije
Član 5 - Obaveze država i dužna pažnja
Član 7 - Sveobuhvatne i koordinisane politike
Član 8 - Finansijska sredstva
Član 9 - Nevladine organizacije i civilno društvo
Član 10 - Koordinaciono tijelo
Član 11 - Prikupljanje podataka i istraživanje
Član 15 - Obuka stručnjaka
Član 16 - Programi preventivne intervencije i programi za rad s učiniocima nasilja
Član 18 - Opšte obaveze
Član 19 - Informisanje
Član 20 - Opšte usluge podrške
Član 21 - Pomoć prilikom ulaganja pojedinačnih/kolektivnih žalbi
Član 22 - Specijalizirane usluge podrške
Član 23 - Sigurne kuće
Član 24 - SOS telefoni
Član 25 - Podrška za žrtve seksualnog nasilja
Član 26 - Zaštita i podrška za djecu svjedoke
Član 27 - Prijavljivanje
Član 28 - Prijavljivanje stručnjaka
Član 29 - Građanske parnice i pravni lijekovi
Član 30 - Naknada
Član 31 - Starateljstvo, pravo na posjetu i sigurnost
Član 32 - Građanske posljedice prinudnih brakova
Član 33 - Psihičko nasilje
Član 34 - Proganjanje
Član 35 - Fizičko nasilje
Član 36 - Seksualno nasilje, uključujući silovanje
Član 37 - Prinudni brak
Član 38 - Genitalno sakaćenje žena
Član 39 - Prinudni abortus i prinudna sterilizacija
Član 40 - Seksualno uznemiravanje
Član 41 - Pomaganje odnosno podstrekivanje i pokušaj
Član 42 - Neprihvatljiva opravdanja za krivična djela, uključujući i djela počinjena u ime tzv. časti
Član 43 - Važenje krivičnih djela
Član 44 - Nadležnost
Član 45 - Sankcije i mjere
Član 46 - Otežavajuće okolnosti
Član 47 - Presude treće članice
Član 48 - Zabrana procesa obaveznog alternativnog rješavanja sporova odnosno određivanja kazne
Član 49 - Opšte obaveze
Član 50 - Neposredni odgovor, prevencija i zaštita
Član 51 - Procjena rizika i upravljanje rizikom
Član 52 - Hitne mjere zaštite
Član 53 - Mjere zabrane prilaska odnosno zaštite
Član 54 - Istrage i dokazi
Član 55 - Postupci ex parte i ex officio
Član 56 - Mjere zaštite
Član 57 - Pravna pomoć
 
Član 11 - Prikupljanje podataka i istraživanje
1. U svrhu primjene ove konvencije, članice će preduzimati sljedeće:
a. prikupljati relevantne statističke podatke u redovnim vremenskim razmacima o slučajevima svih vidova nasilja obuhvaćenih konvencijom;
b. podržavati istraživanja na terenu svih vidova nasilja obuhvaćenih konvencijom radi proučavanja osnovnih uzroka i posljedica, učestalosti i stope osuda, kao i efikasnosti mjera koje se preduzimaju u primjeni ove konvencije.

2. Članice će nastojati provoditi ankete među stanovništvom u redovnim vremenskim razmacima radi procjene prevalence i trendova svih oblika nasilja obuhvaćenih Konvencijom.

3. Članice će grupi eksperata, koja se pominje u članu 66. ove konvencije, dati prikupljene podatke u skladu s ovim članom kako bi se stimulirala međunarodna saradnja i omogućilo međunarodno upoređivanje (benchmarking).

4. Članice će osigurati da prikupljeni podaci u skladu s ovim članom budu dostupni javnosti.
 
0 - pitanja nisu regulisana zakonom / politike ili postojeće odredbe nisu u skladu sa standardima Konvencije (standardi Konvencije smatraju se minimalnim standardima);
1 - uporište u zakonima postoji, ali ne zadovoljava standarde Konvencije (normativno i / ili u primjeni);
2 - standard Konvencije dostignut u zakonima, ili je blizu dostizanja standarda;
3 - standard Konvencije dostignut i u primjeni, ili je blizu dostizanja standarda;
4 - pitanje u zemlji riješeno je na bolji način nego što je utvrđeno standardima Konvencije.
Opšta procjena čl. 11 Prikupljanje podataka i istraživanje
Poređenje između država čl. 11 Prikupljanje podataka i istraživanje
PITANJA
 
a. Da li vaša zemlja prikuplja podatke o svim oblicima nasilja kao što je navedeno u Konvenciji? Navedite kategorije podataka. Da li se podaci prikupljaju redovno, a, ako je odgovor potvrdan, navedite dinamiku prikupljanja. Koji su izvori podataka? Navedite instituciju koja prikuplja podatke (Zavod za statistiku, zdravstvene institucije, socijalna zaštita, policija, pravosuđe, uključujući tužioce, nevladine organizacije itd.).
Odgovor: Na području BiH postoje zakonski osnovi za vođenje i prikupljanje isključivo statističkih podataka o nasilju u porodici. Podaci o rodno zasnovanom nasilju i nasilju nad ženama ne vode se od strane odgovarajućih državnih institucija kao takvi, te se na godišnjem nivou prikupljaju od strane gender institucionalnih mehanizama u BiH (Agencija za ravnopravnost polova BiH, Gender centar FBiH, Gender centar RS) u saradnji sa entitetskim statističkim zavodima1, sa ishodom koji se sadržajno ne može uzeti za reprezentativan izvor ove vrste podataka za čitavu državu.
PLUS
a. Da li vaša zemlja prikuplja podatke o svim oblicima nasilja kao što je navedeno u Konvenciji? Navedite kategorije podataka. Da li se podaci prikupljaju redovno, a, ako je odgovor potvrdan, navedite dinamiku prikupljanja. Koji su izvori podataka? Navedite instituciju koja prikuplja podatke (Zavod za statistiku, zdravstvene institucije, socijalna zaštita, policija, pravosuđe, uključujući tužioce, nevladine organizacije itd.).
Odgovor: Na području BiH postoje zakonski osnovi za vođenje i prikupljanje isključivo statističkih podataka o nasilju u porodici. Podaci o rodno zasnovanom nasilju i nasilju nad ženama ne vode se od strane odgovarajućih državnih institucija kao takvi, te se na godišnjem nivou prikupljaju od strane gender institucionalnih mehanizama u BiH (Agencija za ravnopravnost polova BiH, Gender centar FBiH, Gender centar RS) u saradnji sa entitetskim statističkim zavodima1, sa ishodom koji se sadržajno ne može uzeti za reprezentativan izvor ove vrste podataka za čitavu državu. Takođe, do parcijalnih podataka o nasilju nad ženama moguće je doći putem analize podataka o nasilju u porodici i ženama žrtvama ovog nasilja.
Entitetski zakoni o zaštiti od nasilja u porodici obavezuju nadležna tijela da vode evidencije o preduzetim radnjama u slučajevima nasilja u porodici. U FBiH vlade kantona su u obavezi, u okviru donošenja programa mjera, da vode statističke baza podataka o nasilnim osobama i žrtvama nasilja u porodici, vodeći računa o zaštiti osobnih podataka2. Prema Zakonu o zaštiti od nasilja u FBiH policija je dužna voditi evidenciju o prijavljenim slučajevima nasilja u porodici i o provođenju izrečenih zaštitnih mjera. Nadležni sud dužan je voditi evidenciju o podnesenim zahtjevima za izricanje zaštitnih mjera i o izrečenim zaštitnim mjerama. Organ starateljstva dužan je voditi evidenciju o izrečenim zaštitnim mjerama osobama koje su štićene zaštitnom mjerom i o nasilnim osobama kojima su izrečene zaštitne mjere3. Podzakonski akti doneseni u skladu sa ovim zakonom sadrže potrebne evidencije i obrazac vođenja evidencija4. Zakon takođe propisuje da sve evidencije treba da se vode u skladu sa Zakonom o ravnopravnosti polova u BiH5.
Prema Zakonu o zaštiti od nasilja u RS nadležna tijela (policija, sud i tužilaštvo, centri za socijalni rad, zdravstvene ustanove) dužna su voditi evidenciju o preduzetim radnjama i podatke o broju pokrenutih i završenih postupaka i drugih preduzetih mjera, te izvještaje o tome dostavljati Ministarstvu za porodicu, omladinu i sport RS. Ministarstvo je nadležni organ koji prikuplja, obrađuje i evidentira podatke o nasilju u porodici, dok je obaveza Ministarstva da donese Pravilnik o sadržaju evidencije i izvještaja o nasilju u porodici6 što je i učinjeno7. Pod evidencijom, u smislu ovog pravilnika, smatra se prikupljanje podataka o bitnim činjenicama do kojih se došlo u postupku sprovođenja zaštite, pomoći i podrške žrtvama nasilja u porodici. Evidenciju o nasilju u porodici vode: Ministarstvo unutrašnjih poslova, centri za socijalni rad, odnosno službe socijalne zaštite, zdravstvene ustanove, obrazovne ustanove i nadležni sudovi. Izvještajem u smislu ovog pravilnika smatra se objedinjavanje podataka i njihovo dostavljanje na propisanom obrascu Ministarstvu porodice, omladine i sporta8. Ovim pravilnikom se, u članu 3, ističe da se vođenjem evidencije i izvještaja obezbjeđuju podaci za praćenje stanja u oblasti nasilja u porodici, za planiranje i programiranje mjera zaštite, pomoći i podrške žrtvama nasilja u porodici i unapređenje njihovog položaja, statistička i druga istraživanja. U članu 5 se navodi da se podaci koji su prikupljeni, obrađeni i pohranjeni smatraju povjerljivim ako je posredstvom tih podataka moguće posredno ili neposredno otkriti informacije o žrtvama i učiniocima nasilja u porodici.
Osim opštih podataka koje prikupljaju svi subjekti zaštite i koji su navedeni u članu 6 i odnose se na formalne radnje subjekta zaštite, a sadrže podatke o broju pokrenutih postupaka, završenih postupaka i mjera koje su izrečene i sprovedene od strane subjekata zaštite u skladu sa Zakonom, te podataka o polu učinioca, starosnoj dobi učinioca, polu žrtve, starosnoj dobi žrtve, srodničkom ili drugom odnosu učinioca i žrtve, maloljetnim licima i licima s invaliditetom, ovim pravilnikom se utvrđuje koje podatke svaki od subjekata zaštite prikuplja, u zavisnosti od nadležnosti. Članom 7 je utvrđeno da evidencija koju vodi policija, u smislu ovog pravilnika, sadrži podatke o broju: zaprimljenih prijava o učinjenom nasilju u porodici, izvještaja dostavljenih nadležnom tužilaštvu, prijavljenih učinilaca nasilja prema polu, starosnoj dobi i srodničkom ili drugom odnosu sa žrtvom, žrtava nasilja u porodici prema polu i starosnoj dobi, vrsti učinjenog nasilja u porodici, učinilaca nasilja u porodici lišenih slobode i sprovedenih: tužilaštvu i/ili sudu, vrsti predloženih hitnih mjera zaštite, vrsti izrečenih hitnih mjera zaštite, vrsti predloženih zaštitnih mjera, vrsti sprovedenih zaštitnih mjera iz nadležnosti policije, slučajeva nasilja u porodici u kojima je učinilac posjedovao oružje: legalno i/ili ilegalno i slučajeva nasilja u porodici u kojima je učinilac posjedovao i upotrijebio oružje: legalno i/ili ilegalno. Članom 8 utvrđeno je da evidencija koju vode centri za socijalni rad, odnosno službe socijalne zaštite sadrži podatke o broju zaprimljenih obavještenja o nasilju u porodici, prijava nasilja u porodici koje je centar uputio policiji, intervencija u kojima su učestvovala službena lica centra u saradnji sa policijom, evidentiranih slučajeva nasilja u porodici prema polu žrtve, vrsti i dužini trajanja nasilja u porodici, starosnoj dobi žrtve, odnosu sa učiniocem i socioekonomskim podacima žrtve, evidentiranih slučajeva nasilja u porodici prema polu učinilaca nasilja u porodici, starosnoj dobi i socioekonomskim podacima učinioca, dostavljenih rješenja suda o izrečenim zaštitnim mjerama, rješenja o privremenom zbrinjavanju žrtava u sigurnu kuću i socioekonomskih podataka o maloljetnim žrtvama.
Članom 9 utvrđeno je da evidencija koju vode zdravstvene ustanove sadrži podatke o: polu i starosnoj dobi žrtve i srodničkom ili drugom odnosu sa učiniocem, stanjima, oboljenjima i povredama nanesenim žrtvi nasilja u porodici, medicinskom tretmanu pruženom u ustanovi, upućivanje na dalji tretman i/ili hospitalizaciju, procijenjenim troškovima liječenja žrtve nasilja u porodici, vrsti i dužini tretmana u centrima za mentalno zdravlje, te vrsti i dužini bolničkog tretmana i podatke o tretmanu za učinioca nasilja u porodici pruženom u zdravstvenoj ustanovi prema vrsti tretmana i ustanove uz označavanje obaveznih tretmana po sudskim odlukama – psihosocijalni tretman i tretman bolesti zavisnosti, te da podatke evidentiraju sve zdravstvene ustanove u kojima se izvrši prijem, obrada i tretman lica, žrtava nasilja u porodici i učinioca nasilja u porodici. Članom 10 utvrđeno je da evidencija koju vode obrazovne ustanove sadrži podatke o: broju slučajeva i načinu saznanja o nasilju u porodici, broju prijava upućenih drugim subjektima zaštite, vrsti nasilja, polu i starosnoj dobi žrtve i odnos prema učinitelju i toku postupka po prijavi. Članom 11 utvrđeno je da evidencija koju vode sudovi sadrži podatke o ukupnom broju: zahtjeva za pokretanje prekršajnog postupka u određenom periodu razvrstan prema broju: primljenih zahtjeva za pokretanje prekršajnog postupka, riješenih zahtjeva za pokretanje prekršajnog postupka, zahtjeva za pokretanje prekršajnog postupka u radu, kao i podataka o broju zaprimljenih prijedloga za izricanje hitne mjere zaštite, broju okrivljenih prema polu, starosnoj dobi i odnosu sa žrtvom nasilja u porodici, broju žrtava nasilja prema polu i starosnoj dobi, broju i vrsti prekršajnih djela, broju i vrsti izrečenih hitnih mjera zaštite prema polu i starosnoj dobi kažnjenih, broju i vrsti izrečenih sankcija učiniocima prekršaja prema polu i starosnoj dobi: novčana kazna, uslovna osuda, zaštitne mjere, te broj izvršenih zaštitnih mjera. U odnosu na sadržinu ovog pravilnika, moglo bi se zaključiti da je isti usklađen sa minimalnim evropskim standardima.
Po pitanju prakse postupanja nadležnih tijela u vođenju evidencija ovog tipa u Republici Srpskoj, provedena istraživanja otkrivaju postojanje sporadične evidencije o nasilju nad ženama u sudovima u Republici Srpskoj9. Izvještaji u vezi provođenja entitetskih javnih politika u domenu borbe protiv nasilja u porodici otkrivaju da sistem upravljanja predmetima (CMS) u sudovima i tužilaštvima, regulisan na nivou države, nije prilagođen za sistematično i dosljedno evidentiranje podataka u vezi predmeta nasilja u porodici10. Dalje, “Ministarstvo unutrašnjih poslova RS prikuplja i procesuira podatke o krivičnim djelima i prekršajima iz oblasti nasilja po osnovu pola na nivou policijskih stanica, centara javne bezbjednosti (CJB) i Uprave za analitiku, informatiku i komunikacije. Osnovni uočeni nedostatak je da ne postoje detaljne evidencije o strukturi oštećenih u vezi krivičnog djela nasilja u porodici”11.
Analiza stanja provedena u Republici Srpskoj otkriva da u sistemu ustanova zdravstvene i socijalne zaštite ne postoji jedinstven obrazac evidencija i dokumentovanja slučajeva nasilja u porodici. Analiza navodi da “slučajevi nasilja u porodici primarno i najčešće se evidentiraju u službama hitne medicinske pomoći, koje najčešće dolaze u dodir sa žrtvama nasilja. U praksi, slučajevi nasilja u porodici u pravilu se ne označavaju pod šifrom za nasilje, koja postoji u međunarodnoj klasifikaciji povreda i bolesti (MKB10) i koja se uobičajeno koristi prilikom evidentiranja ostalih povreda i zdravstvenih stanja pacijenata”12.
S obzirom da obrazovne ustanove u Republici Srpskoj nisu direktan zakonski subjekt zaštite, u oblasti obrazovanja ne vode se evidencije o slučajevima nasilja u porodici13. Postojeće istraživanje navodi da se u vaspitno-obrazovnim ustanovama slučajevi nasilja u porodici i drugih oblika rodnog nasilja, neevidentiraju sistematski, te da ne postoji jedinstven interni obrazac evidencija. “Metodologija za prikupljanje podataka o nasilju u porodici je sporadično uspostavljena na nivou pojedinačnih vaspitno-obrazovnih ustanova, na osnovu potreba koje su uočene u praksi”14.
Takođe, nevladine organizacije u BiH koje se bave pružanjem pomoći žrtvama nasilja u pomoći vode evidencije o korisnicama/ima usluga, te izvještavaju nadležna državna tijela. “Nevladine organizacije u BiH prikupljaju podatke putem evidentiranja broja žena korisnica besplatne pravne i psihološke pomoći, SOS telefona i sigurnih kuća za žene i djecu žrtve nasilja u BiH. Ne postoji jedinstven sistem prikupljanja i obrade podataka o slučajevima nasilja nad ženama od strane nevladinih organizacija, osim statističkih podataka koji se odnose na broj SOS poziva i rad sigurnih kuća koji su dostupni na nivou entiteta”15. Na godišnjem nivou entitetski Gender centri prikupljaju podatke o broju smještenih žrtava nasilja u porodici u sigurne kuće koje djeluju na području Federacije Bosne i Hercegovine i Republike Srpske, te podatke o broju poziva na besplatne SOS telefone za pomoć žrtvama nasilja u porodici.
Republički zavod za statistiku Republike Srpske, u saradnji sa Gender centrom Republike Srpske “prikuplja i evidentira rodno razvrstane podatke o nasilju u porodici, nasilju nad ženama i opštem kriminalitetu, koji se publikuju u redovnom dvogodišnjem statističkom biltenu „Žene i muškarci u Republici Srpskoj“ koji izdaje Republički zavod za statistiku”16.
Takođe, Federalni zavod za statistiku FBiH, u skladu sa programom rada, do sada je prikupljao opšte podatke od sudova i tužilaštava, koji sadrže opšte podatke o krivičnom djelu i počiniocu krivičnog djela, ali ne i o žrtvi17. Podaci su razvrstani po polu i na maloljetne i punoljetne osobe. “Izmjenom statističkih obrazaca iz pravosuđa za istraživanje za 2012. godinu, Federalni zavod za statistiku prikupljaće i podatke o žrtvama svih krivičnih djela, pa tako i o žrtvama nasilja u porodici i to prema: polu, godinama starosti, državljanstvu i srodnosti žrtve i počinioca krivičnog djela. Uvođenjem podataka o žrtvama krivičnih djela Federalni zavod za statistiku [postaje] prva statistička institucija u regionu koja će prikupljati podatke o žrtvama krivičnih djela u svim statističkim istraživanjima”18.
S obzirom na to da ne postoji jedinstven model prikupljanja podataka za sva nadležna tijela koja pružaju zaštitu od nasilja, podaci o nasilju u porodici nisu kompletni, konzistentni i pouzdani, te u najboljem slučaju sadrže samo osnovne podatke o žrtvama i počiniocima, kako na nivou entiteta, tako i na nivou države19. Izvještaj zajednički zatražen od strane UNFPA, UNDP-a i gender institucionalnih mehanizama20 koji se dotiče analize sistema prikupljanja podataka o nasilju nad ženama u BiH navodi da ni na jednom nivou vlasti u BiH ne postoje jedinstvene baze podataka o nasilju nad ženama, rodnom nasilju ili nasilju u porodici. “Svaka institucija koja se bavi ovom problematikom vodi svoje evidencije, koje nisu međusobno usklađene, [te] se ne kompiliraju na jednom mjestu, radi obrade, analize, prezentacije i diseminacije”21. Izvještaj u detalje navodi prakse i problematiku prikupljanja, vođenja i predstavljanja administrativnih podataka u vezi nasilja u porodici od strane organa policije, pravosuđa, ustanova socijalne i zdravstvene zaštite, te nevladinih organizacija koje pružaju stručnu podršku i zaštitu žrtvama nasilja u porodici putem rada sigurne kuće i SOS telefonske linije za prijavu nasilja. Zbog ograničenosti stranica ove studije neće se ulaziti u pojedinosti predmetnog izvještaja. Ono što je bitno naglasiti jeste generalni zaključak da je korist od ovako prikupljenih podataka ograničena, te da u velikom broju slučajeva ne postoje sociodemografski podaci o žrtvi, te o odnosu između počinitelja i žrtve22. Izvještaj identifikuje primjere dobre prakse i izdvaja pozitivno postupanje MUP-a RS, MUP-a Kantona Sarajevo, Centra za socijalni rad Banja Luka.
U pogledu prikupljanja podataka koje bi zadovoljavalo minimalni standard23 koji proizilazi iz Istanbulske konvencije, Gender centri RS i FBiH su kreirali posebne upitnike i tabele za nadležne organe, te na godišnjem nivou uspijevaju doći do određenih podataka, koje dostavljaju ministarstva unutrašnjih poslova, sudovi i tužilaštva, te centri za socijalni rad i zdravstvene ustanove. Problem je što se podaci od nadležnih tijela većinom vode u materijalnoj formi, te je za izvještavanje potrebno ući u konkretne predmete i izvršiti provjeru uvidom u pojedinačne spise, što predstavlja dugotrajan proces, a sami podaci do kojih se dolazi ovim putem ne pružaju potpun i sistematičan uvid u traženo, te se može zaključiti da ne zadovoljavaju minimalne standarde u ovom pogledu.
U skladu sa gore navedenim, za nivo cjelokupne BiH, može se zaključiti da podaci koji se prikupljaju od strane nadležnih tijela u vezi nasilja u porodici i nasilja nad ženama nisu standardizovani i sveobuhvatni, te je upitno da li udovoljavaju i minimalnim evropskim standardima, koji nalažu prikupljanje sljedećih podataka za policiju, pravosuđe i ustanove socijalne zaštite: broj predmeta nasilja, podatke o žrtvama i počiniocima – pol i godište, te ostali bitni faktori kao što je invaliditet, vrsta nasilja, odnos između žrtve i počinioca, geografska lokacija, procenat osuda i broj izrečenih zaštitnih mjera u predmetima nasilja u porodici. Kako istraživanja pokazuju, evidencije nadležnih tijela u najboljem slučaju sadrže podatke o vrsti krivičnih i prekršajnih djela, broju postupaka nasilja i izrečenim sankcijama i zaštitnim mjerama, počiniocu nasilja, te u iznimnim slučajevima o žrtvama nasilja.
Trenutno stanje prikupljanja podataka ovog tipa u Republici Srpskoj, ocijenjeno od strane Gender centra RS, okvalifikovano je da se nalazi na osnovnom kvantitativnom nivou, te da zadovoljava tek prvi od ukupno tri nivoa u standardima za prikupljanje podataka. Navedeno je da kvalitativni podaci (npr. ishodi izrečenih sankcija, preduzetih mjera i efekata na smanjenje nasilja, pozitivni i negativni efekti na osobe koje su preživjele nasilje) nisu dio redovnih izvještaja institucija, te da se mogu posmatrati samo u pojedinačnim slučajevima24. Imajući u vidu da su nakon ove ocjene usvojeni i naprijed pomenuti Pravilnik o sadržaju evidencija i izvještaja o nasilju u porodici koji sadrži precizno određenje koje je podatke potrebno prikupljati, evidentirati i o čemu izvještavati, kao i da je Opštim protokolom o postupanju u slučajevima nasilja u porodici u Republici Srpskoj iz novembra 2013. godine, a koji se počinje primjenjivati 01.01.2014, propisano da će, na osnovu evidencije o preduzetim radnjama Ministarstvo pravde, Ministarstvo unutrašnjih poslova, Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite i Ministarstvo prosvjete i kulture sačiniti objedinjen izvještaj i dostaviti ga Ministarstvu porodice, omladine i sporta na način i u roku koji su propisani Zakonom o zaštiti od nasilja u porodici i Pravilnikom o sadržaju evidencije i izvještaja o nasilju u porodici, za očekivati je da je i u ovom segmentu ostvaren normativni napredak, a da će prvi izvještaji i aktivnosti koje će nakon toga uslijediti pokazati da li će i stvarni napredak biti ostvaren. Povodom stanja prikupljanja podataka o nasilju u porodici u Federaciji BiH za mjerodavni vremenski period kojeg analiza pokriva; zvanični godišnji izvještaji o radu mjerodavnih organa uprave ili izvještaji o provođenju javnih politika (konsultovani u toku izrade ove analize za Federaciju BiH) nisu sadržavali opštu ocjenu stanja po uzoru na gore navedeni ekvivalent u RS.
Potpisani protokoli na kantonalnim/opštinskim/gradskim nivoima vlasti u BiH, u većini slučajeva, sadrže odgovarajuće obrasce za prijavljivanje nasilja koje institucije koje prve dolaze u kontakt sa slučajem nasilja u porodici popunjavaju. Primjera radi, Protokol o međusobnoj saradnji u radu na prevenciji i zaštiti žrtava nasilja u porodici Zeničko-dobojskog kantona sadrži Jedinstveni obrazac za prijavljivanje nasilja u porodici25.
MINUS
b. Koji tip podataka se prikuplja? Molimo vas da imate u vidu da broj slučajeva, podaci o žrtvama i učiniocima – pol, starost, vrsta nasilja, odnos sa učiniocem, geografska lokacija, broj osuđivanja i broj mjera zaštite – i drugi faktori, kao što je invaliditet, predstavljaju minimalne zahtjeve za javne vlasti, sudstvo, policiju i socijalnu zaštitu u prikupljanju podataka. Ako postoje druge vrste prikupljenih podataka, navedite (težina nasilja, incidenti, uticaj nasilja, bračni status žrtava itd.).
Odgovor:
b. Koji tip podataka se prikuplja? Molimo vas da imate u vidu da broj slučajeva, podaci o žrtvama i učiniocima – pol, starost, vrsta nasilja, odnos sa učiniocem, geografska lokacija, broj osuđivanja i broj mjera zaštite – i drugi faktori, kao što je invaliditet, predstavljaju minimalne zahtjeve za javne vlasti, sudstvo, policiju i socijalnu zaštitu u prikupljanju podataka. Ako postoje druge vrste prikupljenih podataka, navedite (težina nasilja, incidenti, uticaj nasilja, bračni status žrtava itd.).
Odgovor:
MINUS
c. Da li su u vašoj zemlji rađena istraživanja o nasilju prema ženama i u porodici u poslednjih pet godina? Ako jesu, molimo vas da navedete tip obuhvaćenog nasilja, geografski obuhvat, ko je radio istraživanje i kada. Ko je finansirao istraživanje? Šta je bio cilj istraživanja – da se procjeni prevalencija, priroda, determinante i posljedice itd.? Da li je bilo na državnom, regionalnom i/ili lokalnom nivou?
Odgovor: Početkom 2013. godine u BiH objavljeni su rezultati “Studije o rasprostranjenosti nasilja nad ženama u Bosni i Hercegovini”, kao prve studije ove vrste koja je obuhvatila područje cjelokupne BiH. Izrada studije pokrenuta je u okviru projekta “Sprečavanje i suzbijanje rodno zasnovanog nasilja u BiH”, koji provode Agencija za ravnopravnost polova BiH, Gender centar Federacije BiH i Gender centar RS, uz podršku Programa za razvoj Ujedinjenih nacija (UNDP) i Populacionog fonda Ujedinjenih nacija (UNFPA).
PLUS
c. Da li su u vašoj zemlji rađena istraživanja o nasilju prema ženama i u porodici u poslednjih pet godina? Ako jesu, molimo vas da navedete tip obuhvaćenog nasilja, geografski obuhvat, ko je radio istraživanje i kada. Ko je finansirao istraživanje? Šta je bio cilj istraživanja – da se procjeni prevalencija, priroda, determinante i posljedice itd.? Da li je bilo na državnom, regionalnom i/ili lokalnom nivou?
Odgovor: Početkom 2013. godine u BiH objavljeni su rezultati “Studije o rasprostranjenosti nasilja nad ženama u Bosni i Hercegovini”, kao prve studije ove vrste koja je obuhvatila područje cjelokupne BiH. Izrada studije pokrenuta je u okviru projekta “Sprečavanje i suzbijanje rodno zasnovanog nasilja u BiH”, koji provode Agencija za ravnopravnost polova BiH, Gender centar Federacije BiH i Gender centar RS, uz podršku Programa za razvoj Ujedinjenih nacija (UNDP) i Populacionog fonda Ujedinjenih nacija (UNFPA). Pored sredstava osiguranih projektom, studiju su finansijski podržali gender institucionalni mehanizmi iz sredstava FIGAP programa26 i UN Women. Institucije koje su provele istraživanje o rasprostranjenosti nasilja nad ženama u BiH su: Agencija za statistiku BiH, Republički zavod za statistiku RS i Federalni zavod za statistiku Federacije BiH.
Istraživanje je imalo nekoliko ključnih ciljeva, i to “ustanoviti rasprostranjenost različitih formi nasilja nad ženama u porodici, ali i izvan porodice, i na taj način omogućiti identificiranje najvažnijih karakteristika različitih oblika nasilja nad ženama, ustanoviti ključne faktore njegovog ispoljavanja, te ispitati posljedice i iskustva žena u obraćanju institucijama i organizacijama za podršku”27. U okviru studije nasilje nad ženama, rodno zasnovano nasilje i nasilje u porodici, definisani su u skladu sa definicijama pojmova iz Istanbulske konvencije. Samo istraživanje provedeno je na reprezentativnom uzorku od 3.300 domaćinstava i punoljetnih žena u BiH, sa reprezentativno određenim poduzorcima za nivo entiteta. Podaci su prikupljeni o ženama i karakteristikama njihovih domaćinstava. Istraživanje je obuhvatilo četiri osnovna oblika nasilja: fizičko, psihičko, seksualno i ekonomsko. Prema počiniocima nasilja i kontekstu, razlikovani su partnersko, nasilje u porodici i nasilje u široj zajednici. Faktori nasilja nad ženama ispitivani su samo u kontekstu partnerskog i nasilja u porodici, ali ne i u široj zajednici. Prema vremenskoj dimenziji, registrovani su nasilje doživljeno tokom života (od navršene 15. godine) i aktuelno nasilje (doživljeno u posljednjih godinu dana). Praćene su dvije ključne karakteristike nasilja: prevalencija (rasprostranjenost) i incidencija (učestalost ispoljavanja nasilnih činova). Takođe, pored nabrojanih osnovnih aspekata, nasilje je praćeno i preko osam standardnih UNECE-ovih indikatora28.
Nevladina organizacija “Vesta” iz Tuzle je u 2009. godini, a pod finansijskim pokroviteljstvom tadašnjeg UNIFEM-a u okviru projekta “Prevencija rodno uvjetovanog nasilja u adolescentskim vezama i promocija vrijednosti ravnopravnosti spolova među adolescentima”, provela istraživanje pod nazivom “Pojavnost rodno zasnovanog nasilja u adolescentskim vezama”. Istraživanje je provedeno anketiranjem putem upitnika, koje je obuhvatilo 32 srednje škole na prostoru opština Tuzlanskog kantona, na uzorku od 1032 učenika/ca i 30 pedagoga/inja.29 “Osnovni cilj istraživanja bio je ispitati prisutnost, pojavne oblike, obim, učestalost, motivaciju, uzroke i posljedice nasilja u adolescentskim vezama, te informisanost i znanje koje učenici/ce imaju o ovom problemu. Pored toga, namjera istraživanja bila je dokumentovati značenja koja mladi pripisuju nasilju u vezama, te istražiti moguće karakteristike rizika za sklonost doživljavanju i činjenju nasilnog ponašanja u partnerskoj vezi. Takođe, istraživanjem se željelo dobiti uvid u to koliko su stereotipni stavovi mladih o rodnim ulogama i steći bolje razumijevanje potreba i problema mladih vezanih za pitanja rodno uvjetovanog nasilja u adolescentskim vezama”30.
MINUS
d. Da li su ovi podaci dostupni ekspertskim grupama kako bi se inicirala saradnja i omogućilo međudržavno poređenje? Da li su eksperti učestvovali u forumima/tijelima i doprinjeli međudržavnom poređenju u oblasti nasilja prema ženama/nasilja u porodici?
Odgovor:
d. Da li su ovi podaci dostupni ekspertskim grupama kako bi se inicirala saradnja i omogućilo međudržavno poređenje? Da li su eksperti učestvovali u forumima/tijelima i doprinjeli međudržavnom poređenju u oblasti nasilja prema ženama/nasilja u porodici?
Odgovor:
MINUS
e. Da li su informacije iz tog/tih istraživanja i/ili prikupljenih podataka o nasilju prema ženama i u porodici bile dostupni javnosti? Ako jesu, navedite na koji način (kampanja, internet prezentacija, okrugli stolovi, medijska pokrivenost, publikacije, itd)? Da li je bilo javne rasprave o njegovim nalazima, zaključcima ili preporukama za buduće akcije?
Odgovor: Statistički podaci u vezi nasilja koje prikupljaju nadležna javna tijela i nevladine organizacije dio su posebnih izvještaja o implementaciji entitetskih strateških dokumenata o borbi protiv nasilja u porodici koji se dostavljaju entitetskim vladama i zakonodavnim tijelima na razmatranje i usvajanje i/ili redovnih godišnjih izvještaja o radu institucija i organizacija. Predmetni izvještaji su, u većini slučajeva, dostupni javnosti i putem preuzimanja sa zvaničnih internet stranica ovih tijela, te se javnost o njima informiše i putem konferencija za medije, posebno konferencijama gender institucionalnih mehanizama i nevladinih organizacija.
PLUS
e. Da li su informacije iz tog/tih istraživanja i/ili prikupljenih podataka o nasilju prema ženama i u porodici bile dostupni javnosti? Ako jesu, navedite na koji način (kampanja, internet prezentacija, okrugli stolovi, medijska pokrivenost, publikacije, itd)? Da li je bilo javne rasprave o njegovim nalazima, zaključcima ili preporukama za buduće akcije?
Odgovor: Statistički podaci u vezi nasilja koje prikupljaju nadležna javna tijela i nevladine organizacije dio su posebnih izvještaja o implementaciji entitetskih strateških dokumenata o borbi protiv nasilja u porodici koji se dostavljaju entitetskim vladama i zakonodavnim tijelima na razmatranje i usvajanje i/ili redovnih godišnjih izvještaja o radu institucija i organizacija. Predmetni izvještaji su, u većini slučajeva, dostupni javnosti i putem preuzimanja sa zvaničnih internet stranica ovih tijela, te se javnost o njima informiše i putem konferencija za medije, posebno konferencijama gender institucionalnih mehanizama i nevladinih organizacija. Takođe, u skladu sa zakonima o slobodi pristupa informacijama, donesenim na svim nivoima vlasti u BiH, garantuje se pravo pristupa informacijama pod kontrolom javnih organa za sva fizička i pravna lica.
U vezi dostupnosti javnosti rezultatima gore navedenih istraživanja, ista se po pravilu objavljuju u štampanim publikacijama, te im se može pristupiti i putem Interneta na zvaničnoj stranici organa ili organizacije koja je provela i objavila istraživanje. Takođe, redovno se rezultati istraživanja predstavljaju putem konferencija za medije. Primjera radi “Studija o prevalenci nasilja nad ženama u BiH” štampana je kao publikacija u tiražu od 300 primjeraka, te se može preuzeti u elektronskom obliku sa zvaničnih internet stranica gender institucionalnih mehanizama u BiH.
Na osnovu svega iznesenog, može se zaključiti da pravni i politički dokumenti prepoznaju obavezu propisanu članom 11 Konvencije, iako prakse rada u BiH ne zadovoljavaju u potpunosti predviđene standarde.
MINUS
[1] Npr.: Republički zavod za statistiku RS, Bilten žene i muškarci u Republici Srpskoj, http://goo.gl/sGglaf; Agencija za statistiku Bosne i Hercegovine, Demografija i socijalne statistike-Gender, http://goo.gl/mzhEje.
[2] Član 37 stav 5 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici FBiH.
[3] Član 40 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici FBiH.
[4] Pravilnik o načinu provedbe zaštitnih mjera koje su u nadležnosti policije („Službene novine Federacije BIH“, br. 9/06); Pravilnik o načinu i mjestu provedbe zaštitne mjere obaveznog psihosocijalnog tretmana učinilaca nasilja u porodici („Službene novine Federacije BIH“, br. 60/06 ); Pravilnik o načinu i mjestu provedbe zaštitne mjere obaveznog liječenja od alkohola i opojnih droga ili drugih psihotropnih supstanci učinilaca nasilja u porodici („Službene novine Federacije BiH“, br. 23/08).
[5] Zakon o ravnopravnosti polova u BiH u članu 22 propisuje obavezu da svi statistički podaci i informacije koji se prikupljaju, evidentiraju i obrađuju u državnim organima na svim nivoima vlasti, javnim službama i ustanovama, kao i svim preduzećima moraju biti prikazani po polu, te dostupni javnosti.
[6] Član 34 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici RS.
[7] Pravilnik o sadržaju evidencije i izvještaja o nasilju u porodici („Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 71/13).
[8] Član 2, ibid.
[9] Petrić, Aleksandra et al. Alternativni izvještaj o implementaciji CEDAW Konvencije i ženskim ljudskim pravima u Bosni i Hercegovini, Pravo za sve Sarajevo i Helsinški parlament građana Banjaluka, 2010; str. 9. Dostupno na http://goo.gl/h4tuWm.
[10] Gender centar RS, Strategija RS za borbu protiv nasilja u porodici do 2013: izvještaj za 2011. god, 2012, str. 7.
[11] Petrić, Aleksandra et al, Alternativni izvještaj o implementaciji CEDAW Konvencije i ženskim ljudskim pravima u Bosni i Hercegovini, Pravo za sve Sarajevo i Helsinški parlament građana Banja Luka, 2010, str. 19. Dostupno na http://goo.gl/h4tuWm
[12] Petrić, Aleksandra et al. Alternativni izvještaj o implementaciji CEDAW Konvencije i ženskim ljudskim pravima u Bosni i Hercegovini, Pravo za sve Sarajevo i Helsinški parlament građana Banja Luka, 2010, str. 48—49. Dostupno na http://goo.gl/h4tuWm
[13] Gender centar RS, izvještaj za 2011. godinu: Strategija za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013. godine, str. 7, 2012.
[14] Petrić, Aleksandra et al. Alternativni izvještaj o implementaciji CEDAW Konvencije i ženskim ljudskim pravima u Bosni i Hercegovini, Pravo za sve Sarajevo i Helsinški parlament građana Banja Luka, 2010, str. 40. Dostupno na http://goo.gl/h4tuWm.
[15] Petrić, Aleksandra et al. Alternativni izvještaj o implementaciji CEDAW Konvencije i ženskim ljudskim pravima u Bosni i Hercegovini, Pravo za sve Sarajevo i Helsinški parlament građana Banja Luka, 2010, str. 42. Dostupno na http://goo.gl/h4tuWm.
[16] Gender centar RS, Izvještaj za 2011. godinu: Strategija za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013. godine, 2012, str. 6.
[17] Karađinović, Nina, Analiza sistema prikupljanja podataka o nasilju nad ženama i preporuke za unapređenje, UNFPA-UNDP, 2010, str. 41—42.
[18] Federacija BiH, Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici 2013—2017, 2012, str. 32.
[19] Bosna i Hercegovina, Četvrti i peti periodični CEDAW izvještaj Bosne i Hercegovine, 2011, str. 16. Dostupno na http://www.arsbih.gov.ba/images/documents/cedaw_4_5_bhs.pdf.
[20] Karađinović, Nina, Analiza sistema prikupljanja podataka o nasilju nad ženama i preporuke za unapređenje, UNFPA-UNDP, 2010.
[21] Karađinović, Nina, Analiza sistema prikupljanja podataka o nasilju nad ženama i preporuke za unapređenje, UNFPA-UNDP, 2010, str. 39.
[22] Karađinović, Nina, Analiza sistema prikupljanja podataka o nasilju nad ženama i preporuke za unapređenje, UNFPA-UNDP, 2010, str. 39—45.
[23] Minimum obaveza predstavlja razvrstavanje zabilježenih podataka o žrtvama i učiniocima prema polu, uzrastu, tipu nasilja kao i odnosu između učinioca i žrtve, geografskoj lokaciji, kao i drugim faktorima koje članice smatraju relevantnim, kao što je invaliditet. Zabilježeni podaci takođe treba da sadrže informacije o procentu osuđenih počinilaca svih oblika nasilja obuhvaćenih ovom konvencijom, uključujući i broj izrečenih mjera zaštite. Izvor: Savjet Evrope, Obrazloženje Istanbulske konvencije, tačka 76.
[24] Gender centar RS, Izvještaj za 2011. godinu: Strategija za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013. godine, 2012 str. 7. Izvještaj je usvojen na 16. sjednici Narodne skupštine Republike Srpske, 14. marta 2012.
[25] Ovaj obrazac obuhvata prikupljanje sljedećih podataka: podnosilac/teljica prijave nasilja, lice izloženo nasilju (ime, pol, JMB, adresa i telefon, školska sprema, zanimanje/radno mjesto, srodstvo-veza sa nasilnim licem), nasilno lice (lični podaci kao i za žrtvu, ostali važni podaci – medicinska dokumentacija), članovi porodice ili druga lica koja su indirektno izložena nasilju, vrsta nasilja, početak nasilja, učestalost nasilja, da li žrtva i nasilnik žive u istom domaćinstvu. Protokol o međusobnoj saradnji u radu na prevenciji i zaštiti žrtava nasilja u porodici Zeničko-dobojskog kantona dostupan na http://goo.gl/RIO2Ts.
[26] Finansijski mehanizam za implementaciju Gender akcionog plana BiH. Više informacija o FIGAPU nađite na http://www.figap.ba/.
[27] Babović, Marija et al. Rasprostranjenost i karakteristike nasilja prema ženama u BiH, Agencija za ravnopravnost polova BiH, 2013, str. 18. Dostupno na http://www.arsbih.gov.ba/images/documents/studija_prevalenca.pdf.
[28] Id, str. 18—19.
[29] Vesta, Pojavnost rodno zasnovanog nasilja u adolescentskim vezama, Vesta Tuzla, 2009, str. 29. Dostupno na http://vesta.ba/files/Rodno%20zasnovano%20nasilje%20u%20adol.%20vezama_%20final.pdf.
[30] Id, str. 30.
UBL AC NSRP Drutvo SOS telefon CZR Sigurna enska kuca WAVE
Lara ene, Mostar Medica, Zenica Prava za sve Buducnost, Modrica
Savet Evrope
 
UBL AC NSRP Drutvo SOS telefon CZR Sigurna enska kuca WAVE Lara ene, Mostar Medica, Zenica Prava za sve Buducnost, Modrica Savet Evrope
 
Kampanju podržava:
EU
Sadržaj stranice je isključiva odgovornost autorki i ni na koji način ne odražava stavove Evropske unije.
Kampanju podržava:
EU    EU
Sadržaj stranice je isključiva odgovornost autorki i ni na koji način ne odražava stavove Evropske unije.