Član 33 - Psihičko nasilje
Član 3 – Definicije
Član 5 - Obaveze država i dužna pažnja
Član 7 - Sveobuhvatne i koordinisane politike
Član 8 - Finansijska sredstva
Član 9 - Nevladine organizacije i civilno društvo
Član 10 - Koordinaciono tijelo
Član 11 - Prikupljanje podataka i istraživanje
Član 15 - Obuka stručnjaka
Član 16 - Programi preventivne intervencije i programi za rad s učiniocima nasilja
Član 18 - Opšte obaveze
Član 19 - Informisanje
Član 20 - Opšte usluge podrške
Član 21 - Pomoć prilikom ulaganja pojedinačnih/kolektivnih žalbi
Član 22 - Specijalizirane usluge podrške
Član 23 - Sigurne kuće
Član 24 - SOS telefoni
Član 25 - Podrška za žrtve seksualnog nasilja
Član 26 - Zaštita i podrška za djecu svjedoke
Član 27 - Prijavljivanje
Član 28 - Prijavljivanje stručnjaka
Član 29 - Građanske parnice i pravni lijekovi
Član 30 - Naknada
Član 31 - Starateljstvo, pravo na posjetu i sigurnost
Član 32 - Građanske posljedice prinudnih brakova
Član 33 - Psihičko nasilje
Član 34 - Proganjanje
Član 35 - Fizičko nasilje
Član 36 - Seksualno nasilje, uključujući silovanje
Član 37 - Prinudni brak
Član 38 - Genitalno sakaćenje žena
Član 39 - Prinudni abortus i prinudna sterilizacija
Član 40 - Seksualno uznemiravanje
Član 41 - Pomaganje odnosno podstrekivanje i pokušaj
Član 42 - Neprihvatljiva opravdanja za krivična djela, uključujući i djela počinjena u ime tzv. časti
Član 43 - Važenje krivičnih djela
Član 44 - Nadležnost
Član 45 - Sankcije i mjere
Član 46 - Otežavajuće okolnosti
Član 47 - Presude treće članice
Član 48 - Zabrana procesa obaveznog alternativnog rješavanja sporova odnosno određivanja kazne
Član 49 - Opšte obaveze
Član 50 - Neposredni odgovor, prevencija i zaštita
Član 51 - Procjena rizika i upravljanje rizikom
Član 52 - Hitne mjere zaštite
Član 53 - Mjere zabrane prilaska odnosno zaštite
Član 54 - Istrage i dokazi
Član 55 - Postupci ex parte i ex officio
Član 56 - Mjere zaštite
Član 57 - Pravna pomoć
 
Član 33 - Psihičko nasilje
Član 3 – Definicije
Član 5 - Obaveze država i dužna pažnja
Član 7 - Sveobuhvatne i koordinisane politike
Član 8 - Finansijska sredstva
Član 9 - Nevladine organizacije i civilno društvo
Član 10 - Koordinaciono tijelo
Član 11 - Prikupljanje podataka i istraživanje
Član 15 - Obuka stručnjaka
Član 16 - Programi preventivne intervencije i programi za rad s učiniocima nasilja
Član 18 - Opšte obaveze
Član 19 - Informisanje
Član 20 - Opšte usluge podrške
Član 21 - Pomoć prilikom ulaganja pojedinačnih/kolektivnih žalbi
Član 22 - Specijalizirane usluge podrške
Član 23 - Sigurne kuće
Član 24 - SOS telefoni
Član 25 - Podrška za žrtve seksualnog nasilja
Član 26 - Zaštita i podrška za djecu svjedoke
Član 27 - Prijavljivanje
Član 28 - Prijavljivanje stručnjaka
Član 29 - Građanske parnice i pravni lijekovi
Član 30 - Naknada
Član 31 - Starateljstvo, pravo na posjetu i sigurnost
Član 32 - Građanske posljedice prinudnih brakova
Član 33 - Psihičko nasilje
Član 34 - Proganjanje
Član 35 - Fizičko nasilje
Član 36 - Seksualno nasilje, uključujući silovanje
Član 37 - Prinudni brak
Član 38 - Genitalno sakaćenje žena
Član 39 - Prinudni abortus i prinudna sterilizacija
Član 40 - Seksualno uznemiravanje
Član 41 - Pomaganje odnosno podstrekivanje i pokušaj
Član 42 - Neprihvatljiva opravdanja za krivična djela, uključujući i djela počinjena u ime tzv. časti
Član 43 - Važenje krivičnih djela
Član 44 - Nadležnost
Član 45 - Sankcije i mjere
Član 46 - Otežavajuće okolnosti
Član 47 - Presude treće članice
Član 48 - Zabrana procesa obaveznog alternativnog rješavanja sporova odnosno određivanja kazne
Član 49 - Opšte obaveze
Član 50 - Neposredni odgovor, prevencija i zaštita
Član 51 - Procjena rizika i upravljanje rizikom
Član 52 - Hitne mjere zaštite
Član 53 - Mjere zabrane prilaska odnosno zaštite
Član 54 - Istrage i dokazi
Član 55 - Postupci ex parte i ex officio
Član 56 - Mjere zaštite
Član 57 - Pravna pomoć
 
Član 33 - Psihičko nasilje
Članice će preduzeti neophodne zakonodavne odnosno druge mjere kako bi osigurale da namjerno ponašanje koje ozbiljno narušava psihički integritet nekog lica prinudom odnosno prijetnjama bude inkriminirano.
 
0 - pitanja nisu regulisana zakonom / politike ili postojeće odredbe nisu u skladu sa standardima Konvencije (standardi Konvencije smatraju se minimalnim standardima);
1 - uporište u zakonima postoji, ali ne zadovoljava standarde Konvencije (normativno i / ili u primjeni);
2 - standard Konvencije dostignut u zakonima, ili je blizu dostizanja standarda;
3 - standard Konvencije dostignut i u primjeni, ili je blizu dostizanja standarda;
4 - pitanje u zemlji riješeno je na bolji način nego što je utvrđeno standardima Konvencije.
Opšta procjena čl. 33 Psihičko nasilje
Poređenje između država čl. 33 Psihičko nasilje
PITANJA
 
a. Da li je psihičko nasilje kao što je definisano u članu 33 Konvencije prepoznato kao krivično djelo? Ako je odgovor potvrdan, navedite definiciju, propisane kazne, izvor i uporedite sa definicijom Konvencije. Molimo vas da date komentar da li postoji razlika između situacije kada je to jedan jedini incident, ili je potrebno da to bude obrazac ponašanja.
Odgovor: Država BiH nije uložila rezervaciju na ovaj član u skladu sa mogućnosti koja proizilazi iz člana 78 stav 3. Istanbulske konvencije. Psihičko nasilje u kontekstu u kojem se dešava, a kako konvencija navodi, regulisano je kao krivično djelo na svim nivima vlasti u BiH, te kao i prekršaj u okviru djela nasilja u porodici na nivou RS. Inkriminacija rodno zasnovanog nasilja i nasilja u porodici prisutna je u više zakona unutar BiH, što je detaljno prikazano u okviru početnog pregleda stanja u vezi člana 3 Istanbulske konvencije.
PLUS
a. Da li je psihičko nasilje kao što je definisano u članu 33 Konvencije prepoznato kao krivično djelo? Ako je odgovor potvrdan, navedite definiciju, propisane kazne, izvor i uporedite sa definicijom Konvencije. Molimo vas da date komentar da li postoji razlika između situacije kada je to jedan jedini incident, ili je potrebno da to bude obrazac ponašanja.
Odgovor: Država BiH nije uložila rezervaciju na ovaj član u skladu sa mogućnosti koja proizilazi iz člana 78 stav 3. Istanbulske konvencije. Psihičko nasilje u kontekstu u kojem se dešava, a kako konvencija navodi, regulisano je kao krivično djelo na svim nivima vlasti u BiH, te kao i prekršaj u okviru djela nasilja u porodici na nivou RS. Inkriminacija rodno zasnovanog nasilja i nasilja u porodici prisutna je u više zakona unutar BiH, što je detaljno prikazano u okviru početnog pregleda stanja u vezi člana 3 Istanbulske konvencije. Definicije nasilja po osnovu pola1 i nasilja u porodici date u relevantnim zakonima na različitim nivoima organizacije vlasti u BiH, sadržinski obuhvataju i psihičko nasilje koje ugrožava psihički integritet žrtve.
U skladu sa tim, važeći krivični zakoni u Federaciji BiH i Brčko Distriktu BiH na jednoobrazan način prilaze regulisanju osnovnog oblika krivičnog djela “nasilja u porodici”2 prema kojima da bi došlo do nasilja u porodici treba da postoji primjena nasilja, drsko ili bezobzirno ponašanje koje dovodi do ugrožavanja spokojstva, tjelesnog integriteta ili duševnog zdravlja člana/ce porodice ili porodične zajednice. Iz ovoga proizilazi da je zakonodavac propisao najviši mogući stepen zaštite ugroženog dobra, odnosno da je dovoljno da dođe do ugrožavanja (ne i povrede) psihičkog integriteta (spokojstvo i duševno zdravlje) žrtve, kako bi se ostvarilo biće ovog krivičnog djela. S druge strane, Krivični zakon RS sadrži identičan tekst gore navedenom, s tim što dodatno nalaže da je za postojanje nasilja u porodici neophodno da radnja izvršenja ovog djela dovede do povrede fizičkog ili psihičkog integriteta pasivnog subjekta3. Ovim je stepen krivičnopravne zaštite žrtve nasilja u porodici u RS sužen u odnosu na stepen zaštite obezbjeđen u FBiH i BD.
Iz gore navedenih definicija osnovnog oblika krivičnog djela nasilja u porodici proizilazi da nije nužno postojanje kontinuiteta u vršenju psihičkog nasilja kako bi se radnja izvršenja krivičnog djela nasilja u porodici koja dovodi do protivpravne posljedice ostvarila, odnosno da je psihičko nasilje moguće izvršiti i pojedinačnom radnjom (tzv. incidentnom radnjom) što bi prevazilazilo standard postavljen u Istanbulskoj konvenciji4. Nedostatak egzaktnih podataka o postupanju sudova u BiH povodom djela psihičkog nasilja i nepostojanje sudske prakse u ovom segmentu, onemogućava potvrđivanje ove tvrdnje. Provedena istraživanja postupanja domaćih sudova u djelima rodno zasnovanog nasilja, odnosno provođenje monitoringa rada sudova u BiH nisu predstavila rezultate u ovom smjeru, odnosno rasvjetilila tretman koji pravosudni akteri pridaju psihičkom nasilju5. Istovremeno, dostupni statistički podaci iz domena postupanja sudova u ovim predmetima ne prikazuju niti sadrže segment psihičkog nasilja.
U domenu određivanja krivične sankcije, predmetni zakoni se minimalno razilaze. Krivični zakoni na nivou Federacije i Brčko Distrikta za osnovni oblik ovog djela predviđaju novčanu kaznu ili kaznu zatvora do jedne godine, dok ekvivalent na nivou Republike Srpske određuje novčanu kaznu ili zatvor do dvije godine. Takođe, krivični zakoni u Federaciji i Brčko Distriktu predviđaju kvalifikovani oblik djela, koji izostaje na nivou RS, a koji postoji kada se nasilje u porodici učini prema članu/ici porodice s kojim/om počinilac/teljica djela živi u zajedničkom domaćinstvu; za isto se propisuje novčana kazna ili kazna zatvora do tri godine. Ostali kvalifikovani oblici djela nasilja u porodici odnose se isključivo na djela fizičkog nasilja (koji su detaljnije predstavljeni u narednom dijelu koji se dotiče analize usklađenosti sa članom 34 konvencije). Krivično djelo „nasilja u porodici“ svrstano je u grupu krivičnih djela protiv braka i porodice.
Krivični zakoni određuju i druga krivična djela koja se neposredno mogu dovesti u vezu sa vršenjem psihičkog nasilja u kontekstu rodno zasnovanog ili nasilja u porodici, kao što je npr. prinuda. Takođe, na nivou FBiH i BD krivični zakoni propisuju djelo “ugrožavanje sigurnosti”6 koje će postojati ukoliko se ugrozi sigurnost osobe putem ozbiljne prijetnje da će se napasti na život ili tijelo te osobe. Kvalifikovani oblik djela postoji ukoliko se počinilac prikrada, učestalo prati, uznemirava ili na drugi način ugrožava sigurnost bračnog partnera, osobe s kojom živi u izvanbračnoj zajednici, roditelja svog djeteta ili druge osobe s kojom održava ili je održavao bliske veze. Za ovo djelo propisana je novčana kazna ili kazna zatvora do jedne godine. Svi krivični postupci pokreću se od strane nadležnog tužioca kao javnog organa koji je isključivo nadležan za krivično gonjenje, u skladu sa principom akuzatornosti.
Dalje, Zakon o ravnopravnosti polova u BiH zabranjuje nasilje po osnovu pola, te propisuje da nasilje po osnovu pola predstavlja svako djelovanje kojim se nanosi ili može biti nanijeta, između ostaloga, i psihička šteta ili patnja, kao i prijetnja takvim djelovanjem koje sputava osobu ili grupu osoba da uživa u svojim ljudskim pravima i slobodama u javnoj i privatnoj sferi života. ZRP inkriminiše nasilje na osnovu pola, te propisuje kaznu zatvora od šest mjeseci do pet godina za ugrožavanje mira, duševnog zdravlja i tjelesnog integriteta osobe7. Dakle, ZRP sadrži takođe zabranu psihičkog nasilja po osnovu pola, te ga tretira isto kao krivično djelo. S obzirom na to da ZRP propisuje da nasilje po osnovu pola izričito obuhvata i nasilje u porodici, primjetna je nepodudarnost ove krivične sankcije u odnosu na prisutno rješenje u krivičnim zakonima, te propisanost strožije kazne u ZRP-u kada se ista poredi sa kaznama koje sadrže relevantni krivični zakoni.
Konačno, entitetski zakoni o zaštiti od nasilja u porodici taksativno navode radnje nasilja u porodici, koje nesumnjivo sadrže i djela psihičkog nasilja, iako različito prilaze tretiranju nasilja u porodici (krivično djelo/prekršaj), čime se svakako nadopunjuje i usložnjava zaštita od nasilja koju zakonodavac predviđa. Kao što je već i ranije napomenuto, predmetni zakon u FBiH ne zadire u krivično-pravnu kvalifikaciju nasilja u porodici prisutnu u Krivičnom zakonu FBiH, te prema istom radnje nasilja u porodici predstavljaju isključivo krivično djelo. S druge strane, zakon RS reguliše nasilje u porodici isključivo kao prekršaj, čime se pored krivičnopravnog statusa djela koji je osiguran Krivičnim zakonom RS, uvodi i prekršajni osnov djela, te zaštita žrtve i kažnjavanje počinoca u okviru prekršajnog postupka. Ovakva legislativna rješenja dovela su do razlika u tretiranju djela nasilja u porodici na području dva entiteta, te su onemogućila jednoobraznost pristupa pravosudnih aktera u pružanju zaštite od nasilja u porodici na nivou Republike Srpske.
Po pitanju detalja zakonske regulative u vezi psihičkog nasilja, Zakon o zaštiti od nasilja u porodici RS propisuje da nasilje u porodici predstavlja svaka radnja nasilja člana/ice porodice ili porodične zajednice kojom se, između ostaloga, ugrožava spokojstvo i psihički integritet drugog/e člana/ice porodice ili porodične zajednice. Prema ovom zakonu sve radnje nasilja koje ne sadrže obilježja krivičnog djela predstavljaju prekršaj, te zakon sadrži taksativnu listu radnji koje predstavljaju prekršaj8. Smatra se da je prekršaj učinjen ako je radnja prekršaja izvršena jednom ili više puta, te s te strane nije nužno postojanje utvrđenog obrasca nasilnog ponašanja počinioca. Prekršajne sankcije su: novčana kazna, uslovna osuda i zaštitne mjere. Prema zakonu, zahtjev za pokretanje prekršajnog postupka nalazi se u domenu diskrecionih ovlašćenja tužioca, koji postupa na osnovu policijske prijave (odnosno obavještenja sa dokazima). Ovo rješenje nije u skladu sa Zakonom o prekršajima RS, kao mjerodavnim zakonom koji reguliše detalje oko provođenja prekršajnog postupka, te u slučaju neusklađenosti sa drugim zakonom u ovom segmentu, uvijek preuzima prioritet u primjeni. Zakon o prekršajima, u ovom dijelu, propisuje da se prekršajni postupak pokreće po zahtjevu ovlašćenog organa (nadležni policijski ili drugi organi BiH i Ministarstvo unutrašnjih poslova RS), tužioca ili oštećenog lica9.
Bitno je napomenuti da radnje nasilja koje su izričito navedene u Zakonu o zaštit od nasilja u porodici RS mogu dovesti do ugrožavanja psihičkog integriteta žrtve, te predstavljati radnje psihičkog nasilja. Ipak, kakvo je stvarno postupanje pravosudnih organa u Republici Srpskoj u ovom vidu samo buduća istraživanja i analize mogu utvrditi. Generalni je zaključak nevladinih organizacija na osnovu provedenih istraživanja i podataka iz prakse da se na području cjelokupne BiH isključivo fizičko nasilje sa vidljivim tjelesnim povredama dominantno prepoznaje od strane vladinih institucija kao osnovni i jedini vid nasilja nad ženama, te da se ostali oblici zanemaruju u praksi10. Logično je ustvrditi sličnosti u pristupu nadležnih pravosudnih organa u vezi navedenog, s obzirom na to da njihovo pružanje zaštite od nasilja u porodici i kvaliteta postupanja u velikoj mjeri zavise od pristupa ostalih nadležnih tijela u lancu odgovora sistema na nasilje u porodici.
S druge strane, a kao što je već navedeno, Zakon o zaštiti od nasilja u porodici Federacije BiH zauzima drugačiji pristup. Isti razrađuje postojeći krivičnopravni status djela nasilja u porodici određen Krivičnim zakonom FBiH11. Predmetni zakon izričito priznaje da nasilje u porodici postoji ukoliko dođe, između ostalog, i do ugrožavanja psihičkog inegriteta žrtve, odnosno ako se nanosi psihička bol ili patnja, kao i prijetnje koje izazivaju strah od fizičkog, psihičkog ili seksualnog nasilja i/ili ekonomske štete kod drugog člana porodice.
Zakon taksativno nabraja radnje nasilja, od kojih sljedeće mogu imati značaj i psihičkog nasilja, pored predstavljanja drugih vrsta nasilja: svaka primjena fizičke sile na psihički integritet člana porodice, svako postupanje jednog člana porodice koje može prouzrokovati ili izazvati opasnost da će prouzrokovati psihičku bol ili patnju, prouzrokovanje straha ili osobne ugroženosti ili povrede dostojanstva člana porodice ucjenom ili drugom prinudom, verbalni napad, vrijeđanje, psovanje, nazivanje pogrdnim imenima, te drugi načini grubog uznemiravanja člana porodice od drugog člana porodice, uhođenje i svi drugi slični oblici uznemiravanja drugog člana porodice, upotreba psihičkog nasilja prema djeci, psihičko nasilje prema starim, iznemoglim osobama i zanemarivanje u njihovom njegovanju i liječenju, nasilna izolacija ili ograničenje slobode kretanja člana porodice12.
U pogledu statistike u vezi osuđujućih presuda sudova i sankcija povodom psihičkog nasilja, te konkretnih podataka o počiniocima i žrtvama ovog nasilja, javno dostupnim podacima ove vrste od strane zvaničnih institucija nije bilo moguće pristupiti, te isti nisu publikovani od strane državnih tijela.
Na osnovu svega iznesenog, moglo bi se zaključiti da su pravni dokumenti usklađeni sa članom 33 Konvencije.
MINUS
b. Ako jeste krivično djelo, koliko je bilo presuda u toku posljednje dvije godine? Navedite podatke na godišnjem nivou. Koje su najčešće kazne? Da li postoje raspoloživi podaci o učiniocima i žrtvama: pol, starost, odnos sa žrtvom? Ako je odgovor potvrdan, navedite relevantne informacije.
Odgovor:
b. Ako jeste krivično djelo, koliko je bilo presuda u toku posljednje dvije godine? Navedite podatke na godišnjem nivou. Koje su najčešće kazne? Da li postoje raspoloživi podaci o učiniocima i žrtvama: pol, starost, odnos sa žrtvom? Ako je odgovor potvrdan, navedite relevantne informacije.
Odgovor:
MINUS
c. Ako jeste krivično djelo, ko inicira gonjenje (javni tužilac ili privatni tužilac / žrtva)?
Odgovor:
c. Ako jeste krivično djelo, ko inicira gonjenje (javni tužilac ili privatni tužilac / žrtva)?
Odgovor:
MINUS
d. Da li je vaša zemlja stavila rezervu na ovaj član, i umjesto toga obezbijedila građansku parnicu? Ako jeste, da li mjere ustanovljene za građanske parnice ispunjavaju kriterijume djelotvornosti, srazmjernosti i ravnopravnog tretmana?
Odgovor:
d. Da li je vaša zemlja stavila rezervu na ovaj član, i umjesto toga obezbijedila građansku parnicu? Ako jeste, da li mjere ustanovljene za građanske parnice ispunjavaju kriterijume djelotvornosti, srazmjernosti i ravnopravnog tretmana?
Odgovor:
MINUS
[1] Zvaničan termin korišćen u Zakonu o ravnopravnosti polova u BiH.
[2] Čl. 222 Krivični zakon FBiH, čl. 218 Krivični zakon BD.
[3] Čl. 208 Krivični zakon RS.
[4] Prema standardu iz Konvencije, psihičko nasilje se odnosi na tok ponašanja, a ne na jedinstven događaj. Vidi paragraf 181. Obrazloženja Istanbulske konvencije.
[5] Vidi OSCE.
[6] Čl. 183 Krivični zakon FBiH, čl. 180 Krivični zakon BD.
[7] Član 29 Zakona o ravnopravnosti polova u BiH – Prečišćeni tekst.
[8] Radnje prekršaja su: a) prijetnja nanošenjem tjelesne povrede članu porodice ili njemu bliskom licu,
b) prijetnja oduzimanjem djece ili izbacivanjem iz stana člana porodice,
v) iscrpljivanje radom, izgladnjivanjem, uskraćivanjem sna ili neophodnog odmora članu porodice,
g) vaspitanje djece na način ponižavajućeg postupanja,
d) uskraćivanje sredstava za egzistenciju članu porodice,
đ) uskraćivanje prava na ekonomsku nezavisnost zabranom rada ili držanjem člana porodice u odnosu zavisnosti ili podređenosti, prijetnjom ili nedavanjem sredstava za život ili drugim oblicima ekonomske dominacije,
e) verbalni napad, psovanje, nazivanje pogrdnim imenom ili vrijeđanje člana porodice na drugi način,
ž) ograničavanje slobode komuniciranja člana porodice sa članovima porodice ili drugim licima,
z) oštećenje, uništenje ili prometovanje zajedničke imovine ili imovine u posjedu, kao i oštećenje ili uništenje imovine u vlasništvu ili u posjedu drugog člana porodice, odnosno pokušaj da se to učini,
i) uhođenje člana porodice i
j) prouzrokovanje straha, poniženja, osjećaja manje vrijednosti, kao i druge radnje koje ne sadrže obilježja krivičnog djela nasilja u porodici ili porodičnoj zajednici. Izvor: čl. 6 stav 2 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici RS.
[9] Član 1 Zakona o izmjenama i dopuni Zakona o prekršajima Republike Srpske (“Službeni glasnik Republike Srpske”, br. 29/10)
[10] Alternativni BiH CEDAW izvještaj, str. 41.
[11] Novina zakona je što nadopunjuje pružanje zaštite žrtvi nasilja kroz izricanje zaštitnih mjera, u okviru sui generis postupka, od strane suda koji je nadležan da postupa u prekršajnom postupku.
[12] Član 7 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici FBiH.
UBL AC NSRP Drutvo SOS telefon CZR Sigurna enska kuca WAVE
Lara ene, Mostar Medica, Zenica Prava za sve Buducnost, Modrica
Savet Evrope
 
UBL AC NSRP Drutvo SOS telefon CZR Sigurna enska kuca WAVE Lara ene, Mostar Medica, Zenica Prava za sve Buducnost, Modrica Savet Evrope
 
Kampanju podržava:
EU
Sadržaj stranice je isključiva odgovornost autorki i ni na koji način ne odražava stavove Evropske unije.
Kampanju podržava:
EU    EU
Sadržaj stranice je isključiva odgovornost autorki i ni na koji način ne odražava stavove Evropske unije.