Član 3 – Definicije
Član 3 – Definicije
Član 5 - Obaveze država i dužna pažnja
Član 7 - Sveobuhvatne i koordinisane politike
Član 8 - Finansijska sredstva
Član 9 - Nevladine organizacije i civilno društvo
Član 10 - Koordinaciono tijelo
Član 11 - Prikupljanje podataka i istraživanje
Član 15 - Obuka stručnjaka
Član 16 - Programi preventivne intervencije i programi za rad s učiniocima nasilja
Član 18 - Opšte obaveze
Član 19 - Informisanje
Član 20 - Opšte usluge podrške
Član 21 - Pomoć prilikom ulaganja pojedinačnih/kolektivnih žalbi
Član 22 - Specijalizirane usluge podrške
Član 23 - Sigurne kuće
Član 24 - SOS telefoni
Član 25 - Podrška za žrtve seksualnog nasilja
Član 26 - Zaštita i podrška za djecu svjedoke
Član 27 - Prijavljivanje
Član 28 - Prijavljivanje stručnjaka
Član 29 - Građanske parnice i pravni lijekovi
Član 30 - Naknada
Član 31 - Starateljstvo, pravo na posjetu i sigurnost
Član 32 - Građanske posljedice prinudnih brakova
Član 33 - Psihičko nasilje
Član 34 - Proganjanje
Član 35 - Fizičko nasilje
Član 36 - Seksualno nasilje, uključujući silovanje
Član 37 - Prinudni brak
Član 38 - Genitalno sakaćenje žena
Član 39 - Prinudni abortus i prinudna sterilizacija
Član 40 - Seksualno uznemiravanje
Član 41 - Pomaganje odnosno podstrekivanje i pokušaj
Član 42 - Neprihvatljiva opravdanja za krivična djela, uključujući i djela počinjena u ime tzv. časti
Član 43 - Važenje krivičnih djela
Član 44 - Nadležnost
Član 45 - Sankcije i mjere
Član 46 - Otežavajuće okolnosti
Član 47 - Presude treće članice
Član 48 - Zabrana procesa obaveznog alternativnog rješavanja sporova odnosno određivanja kazne
Član 49 - Opšte obaveze
Član 50 - Neposredni odgovor, prevencija i zaštita
Član 51 - Procjena rizika i upravljanje rizikom
Član 52 - Hitne mjere zaštite
Član 53 - Mjere zabrane prilaska odnosno zaštite
Član 54 - Istrage i dokazi
Član 55 - Postupci ex parte i ex officio
Član 56 - Mjere zaštite
Član 57 - Pravna pomoć
 
Član 3 – Definicije
Član 3 – Definicije
Član 5 - Obaveze država i dužna pažnja
Član 7 - Sveobuhvatne i koordinisane politike
Član 8 - Finansijska sredstva
Član 9 - Nevladine organizacije i civilno društvo
Član 10 - Koordinaciono tijelo
Član 11 - Prikupljanje podataka i istraživanje
Član 15 - Obuka stručnjaka
Član 16 - Programi preventivne intervencije i programi za rad s učiniocima nasilja
Član 18 - Opšte obaveze
Član 19 - Informisanje
Član 20 - Opšte usluge podrške
Član 21 - Pomoć prilikom ulaganja pojedinačnih/kolektivnih žalbi
Član 22 - Specijalizirane usluge podrške
Član 23 - Sigurne kuće
Član 24 - SOS telefoni
Član 25 - Podrška za žrtve seksualnog nasilja
Član 26 - Zaštita i podrška za djecu svjedoke
Član 27 - Prijavljivanje
Član 28 - Prijavljivanje stručnjaka
Član 29 - Građanske parnice i pravni lijekovi
Član 30 - Naknada
Član 31 - Starateljstvo, pravo na posjetu i sigurnost
Član 32 - Građanske posljedice prinudnih brakova
Član 33 - Psihičko nasilje
Član 34 - Proganjanje
Član 35 - Fizičko nasilje
Član 36 - Seksualno nasilje, uključujući silovanje
Član 37 - Prinudni brak
Član 38 - Genitalno sakaćenje žena
Član 39 - Prinudni abortus i prinudna sterilizacija
Član 40 - Seksualno uznemiravanje
Član 41 - Pomaganje odnosno podstrekivanje i pokušaj
Član 42 - Neprihvatljiva opravdanja za krivična djela, uključujući i djela počinjena u ime tzv. časti
Član 43 - Važenje krivičnih djela
Član 44 - Nadležnost
Član 45 - Sankcije i mjere
Član 46 - Otežavajuće okolnosti
Član 47 - Presude treće članice
Član 48 - Zabrana procesa obaveznog alternativnog rješavanja sporova odnosno određivanja kazne
Član 49 - Opšte obaveze
Član 50 - Neposredni odgovor, prevencija i zaštita
Član 51 - Procjena rizika i upravljanje rizikom
Član 52 - Hitne mjere zaštite
Član 53 - Mjere zabrane prilaska odnosno zaštite
Član 54 - Istrage i dokazi
Član 55 - Postupci ex parte i ex officio
Član 56 - Mjere zaštite
Član 57 - Pravna pomoć
 
Član 3 - Definicije
U svrhu ove konvencije:
a. „nasilje nad ženama“ označava kršenje ljudskih prava i oblik diskriminacije nad ženama i predstavlja sva djela rodno zasnovanog nasilja koja dovode do, odnosno mogu da dovedu do, fizičke, seksualne, psihičke odnosno ekonomske povrede odnosno patnje za žene, obuhvatajući i prijetnje takvim djelima, prinudu odnosno arbitrarno lišavanje slobode, bilo u javnosti ili u privatnom životu;
b. „nasilje u porodici“ označava svako djelo fizičkog, seksualnog, psihičkog odnosno ekonomskog nasilja do kojeg dođe u porodici ili domaćinstvu odnosno između bivših odnosno sadašnjih supružnika odnosno partnera, nezavisno od toga da li učinilac dijeli ili je dijelio domaćinstvo sa žrtvom;
c. „rod“ označava društveno određene uloge, ponašanja, aktivnosti i atribute koje dato društvo smatra prikladnim za žene i muškarce;
d. „rodno zasnovano nasilje nad ženama“ označava nasilje koje je usmjereno protiv žene zato što je žena, odnosno ono koje nesrazmjerno utiče na žene;
e. „žrtva“ označava svako fizičko lice koje je izloženo ophođenju opisanom pod tačkama a i b; f. pojam „žena“ uključuje djevojke ispod 18 godina starosti.
 
0 - pitanja nisu regulisana zakonom / politike ili postojeće odredbe nisu u skladu sa standardima Konvencije (standardi Konvencije smatraju se minimalnim standardima);
1 - uporište u zakonima postoji, ali ne zadovoljava standarde Konvencije (normativno i / ili u primjeni);
2 - standard Konvencije dostignut u zakonima, ili je blizu dostizanja standarda;
3 - standard Konvencije dostignut i u primjeni, ili je blizu dostizanja standarda;
4 - pitanje u zemlji riješeno je na bolji način nego što je utvrđeno standardima Konvencije.
Opšta procjena čl. 3 Definicije
Poređenje između država čl. 3 Definicije
PITANJA
 
a. Da li postoji definicija o nasilju nad ženama u državnim, regionalnim ili lokalnim pravnim okvirima (zakoni, uredbe, pravila ili drugi podzakonski akti, državni strateški dokumenti i/ili državni akcioni planovi)? Ako je odgovor potvrdan, navedite tačnu definiciju i navedite pravni izvor i uporedite sa Konvencijom. Molimo vas za komentar na bilo koje postojeće neslaganje sa definicijom Konvencije; posebno da li definicija uključuje specifična priznanja kršenja ljudskih prava i diskriminacije nad ženama, kao i vrste nasilja. Ako postoji više od jednog dokumenta koji obuhvata definiciju o nasilju prema ženama, da li se oni međusobno slažu (isti, slični, različiti)? Molimo vas da komentarišete bilo kakve nedosljednosti i po pravnoj hijerarhiji, ako je potrebno.
Odgovor: Zakonodavstvo na svim nivoima vlasti u Bosni i Hercegovini ne pruža definiciju nasilja nad ženama. Zakon o ravnopravnosti polova u Bosni i Hercegovini (u daljem tekstu: ZRP) kao krovni zakon koji se bavi promovisanjem rodne ravnopravnosti, direktno se dotiče tematike rodno zasnovanog nasilja i nasilja u porodici, ali u nijednom svom dijelu ne sadrži definiciju ili referencu na nasilje nad ženama. Takođe, Zakoni o zaštiti od nasilja u porodici Federacije BiH i Republike Srpske ne pružaju definiciju nasilja nad ženama.
PLUS
a. Da li postoji definicija o nasilju nad ženama u državnim, regionalnim ili lokalnim pravnim okvirima (zakoni, uredbe, pravila ili drugi podzakonski akti, državni strateški dokumenti i/ili državni akcioni planovi)? Ako je odgovor potvrdan, navedite tačnu definiciju i navedite pravni izvor i uporedite sa Konvencijom. Molimo vas za komentar na bilo koje postojeće neslaganje sa definicijom Konvencije; posebno da li definicija uključuje specifična priznanja kršenja ljudskih prava i diskriminacije nad ženama, kao i vrste nasilja. Ako postoji više od jednog dokumenta koji obuhvata definiciju o nasilju prema ženama, da li se oni međusobno slažu (isti, slični, različiti)? Molimo vas da komentarišete bilo kakve nedosljednosti i po pravnoj hijerarhiji, ako je potrebno.
Odgovor: Zakonodavstvo na svim nivoima vlasti u Bosni i Hercegovini ne pruža definiciju nasilja nad ženama. Zakon o ravnopravnosti polova u Bosni i Hercegovini (u daljem tekstu: ZRP) kao krovni zakon koji se bavi promovisanjem rodne ravnopravnosti, direktno se dotiče tematike rodno zasnovanog nasilja i nasilja u porodici, ali u nijednom svom dijelu ne sadrži definiciju ili referencu na nasilje nad ženama. Takođe, Zakoni o zaštiti od nasilja u porodici Federacije BiH i Republike Srpske ne pružaju definiciju nasilja nad ženama. Sagledavajući genezu predmetnog zakona u Republici Srpskoj, primjetno je deklarativno sužavanje zakonske zaštite ljudskih prava žena, s obzirom na izmjene teksta važećeg Zakona o zaštiti od nasilja u porodici u odnosu na prvobitno doneseni zakon iz 2005. godine. Naime, ranije važeći zakon sadržao je eksplicitno određenje da nasilje u porodici, a posebno nasilje prema ženama i djeci unutar porodice, predstavlja teško kršenje ženskih ljudskih prava i prava djece1; čime je izričito priznat rodno diskriminirajući karakter nasilja u porodici. U skladu sa ovakvim zakonskim rješenjem, opravdano je tumačenje da je namjera zakonodavca bila u pružanju većeg nivoa zaštite ženama i djeci, s obzirom na istraživanjima zasnovanu i prikupljenim statističkim podacima utvrđenu kauzalnu vezu da nasilje u porodici većinski pogađa žene i djecu kao žrtve2. Trenutno važeći zakon sadrži rodno neutralan koncept zaštite ljudskih prava, na način da propisuje da se nasiljem u porodici krše ustavom i zakonima zagarantovana osnovna ljudska prava i slobode3; čime se izgubila specifičnost potrebe za izričitom zaštitom ženskih prava i dječijih prava u kontekstu nasilja u porodici. S druge strane, Zakon o zaštiti od nasilja u porodici u Federaciji BiH ne referiše se na potrebu zaštite ljudskih prava žrtve nasilja, niti ženskih ljudskih prava.
Takođe, trenutno važeće javne politike u oblasti nasilja u porodici unutar BiH4 -- iako sadrže eksplicitne reference na problematiku nasilja nad ženama i teorijske elaboracije u vezi nasilja nad ženama – ne pružaju definiciju nasilja nad ženama, koja bi mogla poslužiti kao korektiv nedorečenosti zakonske regulative u ovom pogledu. Obe trenutno važeće strategije za borbu protiv nasilja u porodici na nivou entiteta ne definišu pojam nasilja nad ženama. S tim u vezi, svjetliji primjer sadrži Strategija Federacije Bosne i Hercegovine za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici (2013 — 2017), koja se u tekstu direktno referiše na preambulu i članove Istanbulske konvencije u dijelu koji nudi objašnjenje nasilja u porodici kao oblika rodno zasnovanog nasilja koji je prevashodno uperen protiv žena i predstavlja jedan od globalno najrasprostranjenijih oblika nasilja nad ženama, te manifestaciju istorijski nejednakih odnosa moći između žena i muškaraca5.
S druge strane, javne politike koje se u trenutku pisanja ove analize nalaze u procesu izrade, u radnim ili prednacrtnim verzijama, a čije usvajanje je planirano za 2014. godinu, u svom sadržaju direktno se referišu na tekst Istanbulske konvencije; te rasvjetljavaju rodno-diskriminatornu komponentu nasilja nad ženama u porodici6. U vezi s ovim, Okvirna Strategija za provedbu Konvencije Savjeta Evrope o sprečavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici u BiH za period 2014 – 2018 (prednacrt) izričito napominje da nasilje nad ženama predstavlja oblik kršenja ljudskih prava.
MINUS
b. Da li postoji definicija o nasilju u porodici u državnim, regionalnim ili lokalnim pravnim okvirima (zakoni, uredbe, pravila ili drugi podzakonski akti, državni strateški dokumenti i/ili državni akcioni planovi)? Ako je odgovor potvrdan, navedite tačnu definiciju i navedite pravni izvor, i uporedite sa Konvencijom. Molimo vas za komentar na bilo koje postojeće neslaganje sa definicijom Konvencije; posebno da li definicija uključuje specifična priznanja kršenja ljudskih prava i diskriminacije nad ženama, kao i vrste nasilja. Ako postoji više od jednog dokumenta koji obuhvata definiciju o nasilju u porodici, da li se oni međusobno slažu (isti, slični, različiti)? Molimo vas da komentarišete bilo kakve nedosljednosti i po pravnoj hijerarhiji, ako je potrebno.
Odgovor: S obzirom na to da Zakon o ravnopravnosti polova u BiH izričito propisuje da je nasilje u porodici oblik nasilja po osnovu pola, opravdano je definiciju nasilja po osnovu pola koja je data u zakonu posmatrati i u smislu definicije nasilja u porodici. Tako ZRP propisuje da “nasilje po osnovu pola je svako djelovanje kojim se nanosi ili može biti nanijeta fizička, psihička, seksualna ili ekonomska šteta ili patnja, kao i prijetnja takvim djelovanjem koje sputavaju osobu ili grupu osoba da uživa u svojim ljudskim pravima i slobodama u javnoj i privatnoj sferi života”7.
PLUS
b. Da li postoji definicija o nasilju u porodici u državnim, regionalnim ili lokalnim pravnim okvirima (zakoni, uredbe, pravila ili drugi podzakonski akti, državni strateški dokumenti i/ili državni akcioni planovi)? Ako je odgovor potvrdan, navedite tačnu definiciju i navedite pravni izvor, i uporedite sa Konvencijom. Molimo vas za komentar na bilo koje postojeće neslaganje sa definicijom Konvencije; posebno da li definicija uključuje specifična priznanja kršenja ljudskih prava i diskriminacije nad ženama, kao i vrste nasilja. Ako postoji više od jednog dokumenta koji obuhvata definiciju o nasilju u porodici, da li se oni međusobno slažu (isti, slični, različiti)? Molimo vas da komentarišete bilo kakve nedosljednosti i po pravnoj hijerarhiji, ako je potrebno.
Odgovor: S obzirom na to da Zakon o ravnopravnosti polova u BiH izričito propisuje da je nasilje u porodici oblik nasilja po osnovu pola, opravdano je definiciju nasilja po osnovu pola koja je data u zakonu posmatrati i u smislu definicije nasilja u porodici. Tako ZRP propisuje da “nasilje po osnovu pola je svako djelovanje kojim se nanosi ili može biti nanijeta fizička, psihička, seksualna ili ekonomska šteta ili patnja, kao i prijetnja takvim djelovanjem koje sputavaju osobu ili grupu osoba da uživa u svojim ljudskim pravima i slobodama u javnoj i privatnoj sferi života”7. U skladu sa navedenim, zakon sadrži neposredno priznanje da nasilje koje se dešava u privatnoj sferi života – što, inter ales, uključuje i nasilje u porodici – predstavlja ugrožavanje ljudskih prava i sloboda; čime ZRP deklarativno preuzima međunarodni standard tretiranja nasilja u porodici kao ponašanja koje dovodi do kršenja ljudskih prava žrtava nasilja. Takođe, na državnom nivou, Parlamentarna skupština Bosne i Hercegovine usvojila je Rezoluciju o borbi protiv nasilja nad ženama u porodici8, koja potvrđuje da svaki oblik nasilja nad ženama u porodici predstavlja kršenje prava i osnovnih sloboda žena, te da isto poništava ostvarivanje tih prava i osnovnih sloboda.
Na entitetskim nivoima usvojeni su zakoni o zaštiti od nasilja u porodici, koji detaljno pojašnjavaju pojam nasilja u porodici, te propisuju obavezujuće postupanje nadležnih institucija, javnih organa i ustanova na pružanju zaštite od nasilja u porodici.
Zakon o zaštiti od nasilja u porodici u FBiH u članu 7 definiše nasilje u porodici, i to: „[kao] radnje, kojim član porodice nanosi fizičku, psihičku ili seksualnu bol ili patnju i/ili ekonomsku štetu, kao i prijetnje koje izazivaju strah od fizičkog, psihičkog ili seksualnog nasilja i/ili ekonomske štete kod drugog člana porodice“. Takođe, isti član sadrži taksativnu listu radnji nasilja u porodici, čime se detaljno razrađuju oblici u kojima se nasilje u porodici može manifestovati:
“1) svaka primjena fizičke sile na fizički ili psihički integritet člana porodice,
2) svako postupanje jednog člana porodice koje može prouzrokovati ili izazvati opasnost da će prouzrokovati fizičku ili psihičku bol ili patnju,
3) prouzrokovanje straha ili osobne ugroženosti ili povrede dostojanstva člana porodice ucjenom ili drugom prinudom,
4) fizički napad člana porodice na drugog člana porodice, bez obzira da li je nastupila fizička povreda ili nije,
5) verbalni napad, vrijeđanje, psovanje, nazivanje pogrdnim imenima, te drugi načini grubog uznemiravanja člana porodice od drugog člana porodice,
6) seksualno uznemiravanje,
7) uhođenje i svi drugi slični oblici uznemiravanja drugog člana porodice,
8) oštećenje ili uništenje zajedničke imovine ili imovine u posjedu,
9) upotreba fizičkog nasilja ili prouzrokovanje straha u cilju oduzimanja prava na ekonomsku nezavisnost zabranom rada ili držanjem člana porodice u odnosu zavisnosti ili podređenosti,
10) upotreba fizičkog i psihičkog nasilja prema djeci i zanemarivanje u njihovom odgoju,
11) fizičko i psihičko nasilje prema starim, iznemoglim osobama i zanemarivanje u njihovom njegovanju i liječenju,
12) nasilna izolacija ili ograničenje slobode kretanja člana porodice i
13) propuštanje dužne pažnje i nepružanje pomoći i zaštite članu porodice i pored obaveze po zakonu”9.
Iz gore navedenog proizilazi zaključak da usvojena zakonska definicija nije u potpunosti usklađena sa standardima iz Istanbulske konvencije, s obzirom na to da Zakon o zaštiti od nasilja u porodici FBiH ne sadrži izričito priznanje da nasilje u porodici predstavlja kršenje osnovnih ljudskih prava, te da može predstavljati oblik diskriminacije.
Istoimeni zakon na nivou Republike Srpske normira da je nasilje u porodici “svaka radnja nasilja člana porodice ili porodične zajednice kojom se ugrožava spokojstvo, psihički, tjelesni, seksualni ili ekonomski integritet drugog člana porodice ili porodične zajednice”10. U odnosu na regulativu iz Federacije BiH, specifičnost ovog zakona je što se odnosi isključivo na radnje nasilja u porodici koje imaju značaj prekršaja, odnosno koje ne sadrže obilježja krivičnog djela, s obzirom na to da Krivični zakon RS sadrži posebno krivično djelo “nasilje u porodici ili porodičnoj zajednici”, te predviđa krivičnopravnu zaštitu od nasilja u porodici.
U skladu sa ovom distinkcijom, Zakon o zaštiti od nasilja u porodici u Republici Srpskoj taksativno nabraja sljedeće radnje nasilja kao prekršaj:
a) prijetnja nanošenjem tjelesne povrede članu porodice ili njemu bliskom licu,
b) prijetnja oduzimanjem djece ili izbacivanjem iz stana člana porodice,
v) iscrpljivanje radom, izgladnjivanjem, uskraćivanjem sna ili neophodnog odmora članu porodice,
g) vaspitanje djece na način ponižavajućeg postupanja,
d) uskraćivanje sredstava za egzistenciju članu porodice,
đ) uskraćivanje prava na ekonomsku nezavisnost zabranom rada ili držanjem člana porodice u odnosu zavisnosti ili podređenosti, prijetnjom ili nedavanjem sredstava za život ili drugim oblicima ekonomske dominacije,
e) verbalni napad, psovanje, nazivanje pogrdnim imenom ili vrijeđanje člana porodice na drugi način,
ž) ograničavanje slobode komuniciranja člana porodice sa članovima porodice ili drugim licima,
z) oštećenje, uništenje ili prometovanje zajedničke imovine ili imovine u posjedu, kao i oštećenje ili uništenje imovine u vlasništvu ili u posjedu drugog člana porodice, odnosno pokušaj da se to učini,
i) uhođenje člana porodice i
j) prouzrokovanje straha, poniženja, osjećaja manje vrijednosti, kao i druge radnje koje ne sadrže obilježja krivičnog djela nasilja u porodici ili porodičnoj zajednici”11.
Dalje, Zakon o zaštiti od nasilja u porodici u RS izričito priznaje da se nasiljem u porodici krše ustavom i zakonima zagarantovana osnovna ljudska prava i slobode, čime ovaj zakon - u deklarativnoj sferi prihvatanja međunarodnih pravnih standarda zaštite ljudskih prava - ide ispred istoimenog zakona u Federaciji BiH. S druge strane, u tekstu zakona iz RS, kao i u slučaju prethodnika iz FBiH, ponavlja se nedostatak izričite reference da nasilje u porodici predstavlja, odnosno može da predstavlja oblik diskriminacije po osnovu pola.
Iz gore navedenog u vezi regulative oba entitetska specijalna zakona, proizilazi da su u njima sadržane definicije nasilja u porodici rodno neutralne, te da obuhvataju žrtve i počinioce oba pola. Takođe, na osnovu sadržanih zakonskih navoda u vezi oblika nasilja u porodici i širokog definisanja statusa žrtve nasilja (što će biti detaljnije obrađeno u nastavku poglavlja) evidentno je da se nasilje u porodici može manifestovati i kao partnersko (između sadažnjih i bivših partnera ili supružnika) i međugeneracijsko nasilje (npr. između roditelja i djece). Ovakva zakonska postavka je u skladu sa standardima Istanbulske konvencije.
Na ovom mjestu korisno je napomenuti da poredeći pristupe entitetskih zakonodavaca po pitanju regulisanja nasilja u porodici, osnovna razlika ogleda se u činjenici da zakonodavstvo Republike Srpske reguliše nasilje u porodici kao krivično djelo i prekršaj, dok u Federaciji BiH nasilje u porodici ima isključivo status krivičnog djela. Ova razlika u regulativi ne dovodi samo do konceptualne razlike poimanja nasilja u porodici u domenu penalnog prava, već razlike koja proizvodi direktne procesnopravne posljedice unutar pravosudnog sistema Republike Srpske u vezi sudskog postupka (krivični/prekršajni) koji se može pokrenuti i voditi povodom djela nasilja u porodici, vrste i obima sankcija koje se mogu izreći počiniocu nasilja, te statusa i prava žrtve u okviru pokrenutog sudskog postupka kao oštećene osobe i/ili svjedoka.
Takođe, Krivični zakoni (u daljem tekstu: KZ) Federacije BiH, Republike Srpske i Brčko Distrikta BiH sadrže posebno krivično djelo “nasilja u porodici” (odnosno “nasilje u porodici ili porodičnoj zajednici” – prema KZ Republike Srpske) u okviru poglavlja regulisanja krivičnih djela protiv braka i porodice. Ovim je zakonodavac unutar pravnog sistema predvidio ostvarivanje krivičnopravne zaštite od nasilja u porodici cjelokupne društvene zajednice. S obzirom na specifičnost zakonskog regulisanja krivičnih djela, krivični zakoni normiraju osnovni i kvalifikovane oblike izvršenja djela nasilja u porodici u zavisnosti od radnje izvršenja i posljedice do koje je radnja dovela, te propisuju vrstu i visinu kazne, odnosno granice odmjeravanja krivične sankcije. Sva tri KZ-a propisuju da osnovni oblik krivičnog djela “nasilja u porodici” postoji kada član/ica porodice “nasiljem, drskim ili bezobzirnim ponašanjem ugrožava spokojstvo, tijesni integritet ili duševno zdravlje člana svoje porodice”12. Dodatno, KZ Republike Srpske propisuje za osnovni oblik krivičnog djela da nasilje u porodici ili porodičnoj zajednici treba da “dovede do povrede fizičkog ili psihičkog integriteta pasivnog subjekta”13.
Kada su u pitanju entitetske javne politike, Strategija za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013. godine temelji se na definicijama utemeljenim u obavezujućim domaćim i međunarodnim normativno-pravnim standardima, koje se odnose na nasilje u porodici kao oblik nasilja zasnovanog na polu14. Ovakvu osnovu, sa referisanjem na obavezujuće međunarodne standarde i pravne standarde u Republici Srpskoj u ovom pogledu, prati i Strategija za suzbijanje nasilja u porodici Republike Srpske za period 2014 – 2019. godine (u fazi izrade u momentu pisanja analize). Takođe, Strategija Federacije Bosne i Hercegovine za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici (2013 – 2017) ponavlja definicije prisutne u Zakonu o zaštiti od nasilja u porodici FBiH i Zakonu o ravnopravnosti polova u BiH15.
MINUS
c. Da li postoji definicija o rodu u državnim, regionalnim ili lokalnim pravnim okvirima (zakoni, uredbe, pravila ili drugi podzakonski akti, državni strateški dokumenti i/ili državni akcioni planovi)? Ako je odgovor potvrdan, navedite tačnu definiciju i navedite pravni izvor, i uporedite sa Konvencijom. Molimo vas za komentar na bilo koje postojeće neslaganje sa definicijom Konvencije. Ako postoji više od jednog dokumenta koji obuhvata definiciju o rodu, da li se oni međusobno slažu (isti, slični, različiti)? Molimo vas da komentarišete bilo kakve nedosljednosti i po pravnoj hijerarhiji, ako je potrebno.
Odgovor: Zakon o ravnopravnosti polova u BiH sadrži definiciju roda, na način da pojam “rod” upotpunjuje značenje pojma “pol” korišćenog u okviru ZRP. Gender ili rod je određen kao “sociološki i kulturološki uvjetovan[a] razlik[a] između osoba muškog i ženskog pola i odnosi se na sve uloge i osobine koje nisu uvjetovane ili određene isključivo prirodnim ili biološkim faktorima, nego su prije proizvod normi, prakse, običaja i tradicije i kroz vrijeme su promjenljivi”16.
PLUS
c. Da li postoji definicija o rodu u državnim, regionalnim ili lokalnim pravnim okvirima (zakoni, uredbe, pravila ili drugi podzakonski akti, državni strateški dokumenti i/ili državni akcioni planovi)? Ako je odgovor potvrdan, navedite tačnu definiciju i navedite pravni izvor, i uporedite sa Konvencijom. Molimo vas za komentar na bilo koje postojeće neslaganje sa definicijom Konvencije. Ako postoji više od jednog dokumenta koji obuhvata definiciju o rodu, da li se oni međusobno slažu (isti, slični, različiti)? Molimo vas da komentarišete bilo kakve nedosljednosti i po pravnoj hijerarhiji, ako je potrebno.
Odgovor: Zakon o ravnopravnosti polova u BiH sadrži definiciju roda, na način da pojam “rod” upotpunjuje značenje pojma “pol” korišćenog u okviru ZRP. Gender ili rod je određen kao “sociološki i kulturološki uvjetovan[a] razlik[a] između osoba muškog i ženskog pola i odnosi se na sve uloge i osobine koje nisu uvjetovane ili određene isključivo prirodnim ili biološkim faktorima, nego su prije proizvod normi, prakse, običaja i tradicije i kroz vrijeme su promjenljivi”16. Shodno ovome, zakonska definicija pojma roda u unutrašnjem pravnom poretku BiH komplementarna je sa definicijom koju sadrži Istanbulska konvencija. Takođe, ZRP propisuje opštu obavezu preduzimanja aktivnosti nadležnih vlasti radi eliminisanja predrasuda, običaja i ostalih praksi baziranih na ideji inferiornosti žena ili stereotipnih rodnih uloga17, što je u skladu sa identičnim proklamacijama Istanbulske konvencije na sprečavanju nasilja18.
U oblasti rodne ravniopravnosti ZRP je lex specialis i kao takav predstavlja jedini normativno-pravni izvor koji definiše značenje pojma rod u unutrašnjem pravnom poretku BiH. S te strane, iako je formalno-pravno obavezujuća važnost značenja ovog pojma ograničena isključivo na sadržaj ZRP-a, nema prepreka da se definicija roda koristi u svrhu primjene ostalih relevantnih pravnih akata na svim nivoima vlasti u BiH, koji se dotiču mnogobrojnih pitanja od značaja za unapređenje rodne ravnopravnosti.
MINUS
d. Da li postoji definicija o rodno zasnovanom nasilju u državnim, regionalnim ili lokalnim pravnim okvirima (zakoni, uredbe, pravila ili drugi podzakonski akti, državni strateški dokumenti i/ili državni akcioni planovi)? Ako je odgovor potvrdan, navedite tačnu definiciju i navedite pravni izvor, i uporedite sa Konvencijom. Molimo vas za komentar na bilo koje postojeće neslaganje sa definicijom Konvencije; posebno da li definicija uključuje specifična priznanja kršenja ljudskih prava i diskriminacije nad ženama, kao i vrste nasilja. Ako postoji više od jednog dokumenta koji obuhvata definiciju o rodno zasnovanom nasilju, da li se oni međusobno slažu (isti, slični, različiti)? Molimo vas da komentarišete bilo kakve nedosljednosti i po pravnoj hijerarhiji, ako je potrebno.
Odgovor: Kada je u pitanju definisanje rodno zasnovanog nasilja, na nivou BiH, ZRP zabranjuje i definiše nasilje po osnovu pola; u okviru kojeg se indirektno definiše i rodno zasnovano nasilje, s obzirom na to da je u smislu ZRP-a pojam “rod” subsiduiran unutar značenja termina “pol” (tj. definicija pola sadrži definiciju roda/gendera). ZRP definiše nasilje po osnovu pola kao “svako djelovanje kojim se nanosi ili može biti nanijeta fizička, psihička, seksualna ili ekonomska šteta ili patnja, kao i prijetnja takvim djelovanjem koje sputavaju osobu ili grupu osoba da uživa u svojim ljudskim pravima i slobodama u javnoj i privatnoj sferi života”19.
PLUS
d. Da li postoji definicija o rodno zasnovanom nasilju u državnim, regionalnim ili lokalnim pravnim okvirima (zakoni, uredbe, pravila ili drugi podzakonski akti, državni strateški dokumenti i/ili državni akcioni planovi)? Ako je odgovor potvrdan, navedite tačnu definiciju i navedite pravni izvor, i uporedite sa Konvencijom. Molimo vas za komentar na bilo koje postojeće neslaganje sa definicijom Konvencije; posebno da li definicija uključuje specifična priznanja kršenja ljudskih prava i diskriminacije nad ženama, kao i vrste nasilja. Ako postoji više od jednog dokumenta koji obuhvata definiciju o rodno zasnovanom nasilju, da li se oni međusobno slažu (isti, slični, različiti)? Molimo vas da komentarišete bilo kakve nedosljednosti i po pravnoj hijerarhiji, ako je potrebno.
Odgovor: Kada je u pitanju definisanje rodno zasnovanog nasilja, na nivou BiH, ZRP zabranjuje i definiše nasilje po osnovu pola; u okviru kojeg se indirektno definiše i rodno zasnovano nasilje, s obzirom na to da je u smislu ZRP-a pojam “rod” subsiduiran unutar značenja termina “pol” (tj. definicija pola sadrži definiciju roda/gendera). ZRP definiše nasilje po osnovu pola kao “svako djelovanje kojim se nanosi ili može biti nanijeta fizička, psihička, seksualna ili ekonomska šteta ili patnja, kao i prijetnja takvim djelovanjem koje sputavaju osobu ili grupu osoba da uživa u svojim ljudskim pravima i slobodama u javnoj i privatnoj sferi života”19.
Ukoliko se prihvati tumačenje da je rodno zasnovano nasilje obuhvaćeno pojmom “nasilja po osnovu pola”, dalje proizilazi da ovakvo poimanje rodno zasnovanog nasilja nije usklađeno sa standardom koji normira Istabulska konvencija, s obzirom na to da ZRP izričito ne navodi da rodno zasnovano nasilje “označava nasilje koje je usmjereno protiv žene zato što je žena, odnosno ono koje nesrazmjerno utiče na žene”, niti uključuje priznanje da ova vrsta nasilja predstavlja kršenje ženskih ljudskih prava.
S druge strane, ZRP navodi da nasilje po osnovu pola može predstavljati jedan od oblika diskriminacije po osnovu pola, odnosno rodno zasnovane diskriminacije20, te u tom segmentu zadovoljava međunarodni pravni standard. S druge strane ZRP sadrži širi obim poimanja rodno zasnovanog nasilja u odnosu na standard iz konvencije, s obzirom na to da propisuje da:
“nasilje po osnovu pola uključuje, ali se ne ograničava, na
a) nasilje koje se dešava u porodici ili domaćinstvu;
b) nasilje koje se dešava u široj zajednici;
c) nasilje koje počine ili toleriraju organi vlasti i drugi ovlašteni organi i pojedinci;
d) nasilje po osnovu pola u slučaju oružanih sukoba”21.
Uzimajući u obzir navedeno, a polazeći od teksta zakona, proizilazi da ZRP izričito priznaje nasilje u porodici kao oblik nasilja po osnovu pola, odnosno rodno zasnovanog nasilja, iz čega takođe proizilazi da nasilje u porodici može predstavljati oblik diskriminacije žena.
Dalje, ZRP sadrži i kaznenu odredbu koja predviđa krivično kažnjavanje za činjenje djela nasilja po osnovu pola, sa propisivanjem kazne zatvora od 6 mjeseci do 5 godina22.
U vezi entitetskog zakonodavstva, jedino Zakon o radu Republike Srpske sadrži definiciju nasilja po osnovu pola, prema kojoj “nasilje na osnovu pola predstavlja bilo koje djelo koje nanosi fizičku, psihičku, seksualnu ili ekonomsku štetu ili patnju, kao i prijetnje takvim djelima koje ozbiljno sputavaju lica da uživaju u svojim pravima i slobodama na principu ravnopravnosti polova, u radu i/ili u vezi sa radom”23. U suštini, Zakon o radu preuzima definiciju rodno zasnovanog nasilja datu u ZRP-u i kontekstualizuje je u okvirima rada i radnih odnosa. Nedostatak zakonskog teksta je što ne sadrži definiciju termina pol, te je opravdano u nedostatku iste rješenje potražiti u ZRP-u kao lex specialis iz oblasti rodne ravnopravnosti.
U pogledu pristupa entitetskih javnih politika rodno zasnovanom nasilju, Strategija za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013. godine posvećuje cjelokupno poglavlje detaljnom razmatranju značaja rodne ravnopravnosti za ukidanje nasilja u porodici i rodno zasnovanog nasilja; u okviru kojeg se nudi obimna teorijska elaboracija koncepta rodno zasnovanog nasilja, te se u krajnjem slučaju i ukazuje da isto dovodi do kršenja ljudskih prava žena i diskriminacije nad ženama.
S druge strane, Strategija za suzbijanje nasilja u porodici Republike Srpske za period 2014 – 2019. godine (u fazi izrade u momentu pisanja analize, a sa uvidom u trenutni tekst), ne pruža definiciju rodno zasnovanog nasilja; iako u dijelu sadržaja koji se bavi analizom stanja se referiše na rodnu prirodu nasilja u porodici te prikazuje rezultate istraživanja rasprostranjenosti nasilja nad ženama u porodici.
Konačno, aktuelna Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici Federacije BiH u svom tekstu izričito ne spominje kategorije rodno zasnovanog nasilja ili nasilja po osnovu pola (što bi bilo u skladu sa terminologijom iz ZRP-a), iako navodi da je “nasilje u porodici poseban vid nasilja čije su žrtve najčešće žene”24.
MINUS
e. Da li postoji definicija o žrtvi uopšteno govoreći i/ili definicija o žrtvi nasilja prema ženama i u porodici u državnim, regionalnim ili lokalnim pravnim okvirima (zakoni, uredbe, pravila ili drugi podzakonski akti, državni strateški dokumenti i/ili državni akcioni planovi)? Ako je odgovor potvrdan, navedite tačnu definiciju i navedite pravni izvor, i uporedite sa Konvencijom. Da li postoje drugi izrazi za žrtve nasilja prema ženama i/ili nasilja u porodici koji se koriste u zakonima ili dokumentima (osoba koja je oštećena, ili svjedok )? Ako je odgovor potvrdan, navedite koji se termin-definicija koristi.
Odgovor: Zakonodavstva Federacije BiH i RS, a posebno entitetski zakoni o zaštiti od nasilja u porodici, nisu u potpunosti usklađeni sa standardima iz Istanbulske konvencije u pogledu poimanja i zakonskog određenja pojma “žrtve”. Oba entitetska specijalna zakona u domenu zaštite od nasilja u porodici izričito ne priznaju niti navode posebne potrebe i prava koja bi se odnosila na specifično žene žrtve nasilja u porodici, iako s druge strane sadrže, odnosno garantuju prava koja se odnose na uopšteno sve žrtve nasilja.
PLUS
e. Da li postoji definicija o žrtvi uopšteno govoreći i/ili definicija o žrtvi nasilja prema ženama i u porodici u državnim, regionalnim ili lokalnim pravnim okvirima (zakoni, uredbe, pravila ili drugi podzakonski akti, državni strateški dokumenti i/ili državni akcioni planovi)? Ako je odgovor potvrdan, navedite tačnu definiciju i navedite pravni izvor, i uporedite sa Konvencijom. Da li postoje drugi izrazi za žrtve nasilja prema ženama i/ili nasilja u porodici koji se koriste u zakonima ili dokumentima (osoba koja je oštećena, ili svjedok )? Ako je odgovor potvrdan, navedite koji se termin-definicija koristi.
Odgovor: Zakonodavstva Federacije BiH i RS, a posebno entitetski zakoni o zaštiti od nasilja u porodici, nisu u potpunosti usklađeni sa standardima iz Istanbulske konvencije u pogledu poimanja i zakonskog određenja pojma “žrtve”. Oba entitetska specijalna zakona u domenu zaštite od nasilja u porodici izričito ne priznaju niti navode posebne potrebe i prava koja bi se odnosila na specifično žene žrtve nasilja u porodici, iako s druge strane sadrže, odnosno garantuju prava koja se odnose na uopšteno sve žrtve nasilja. Takođe, sami zakoni nemaju komplementarne sadržaje po pitanju određenja “žrtve”, jer samo jedan zakon daje neposrednu definiciju žrtve nasilja u porodici.
Relevantni zakoni u domenu kazneno-prekršajnog prava ne koriste termin “žrtva”, već isključivo barataju alternativnim terminom “oštećeni” ili “oštećenik” koji se koristi kao generički pojam i definiše se putem pretrpljene posljedice koja se javlja uslijed počinjenog zakonom zabranjenog i sankcionisanog djela. Krivičnoprocesni zakoni (Zakoni o krivičnom postupku Federacije BiH, RS i BD) operacionalizuju termin putem formulacije da je potrebno da dođe do povrede ili ugrožavanja određenog ličnog ili imovinskog prava osobe da bi ista imala status oštećene osobe.25 S druge strane, entitetski zakoni o prekršajima definišu oštećeno lice kao lice koje je pretrpjelo štetu koja je nastala kao posljedica činjenja prekršaja26. U skladu sa navedenim, pobrojani zakoni ne pružaju definiciju žrtve krivičnog ili prekršajnog djela, iz čega proizilazi da je pojam žrtve u okviru krivičnog ili prekršajnog postupka subsiduiran unutar pojma “oštećeni/oštećenik”.
Po pitanju entitetskih zakona koji se izričito bave nasiljem u porodici, Zakon o zaštiti od nasilja u porodici u Federaciji BiH u članu 2 sadrži definiciju izraza “žrtva”, prema kojoj je žrtva nasilja svaki/a član/ica porodice koji/a je izložen/a radnjama nasilja u porodici koje su sadržane u predmetnom zakonu. Takođe, zakon definiše pojam porodice, odnosno nabraja lica koja čine porodicu, te mogu biti žrtve nasilja u porodici.
S druge strane, Zakon o zaštiti od nasilja u porodici u Republici Srpskoj ne pruža neposrednu definiciju pojma “žrtve” nasilja u porodici, iako se kroz tekst zakona koristi termin “žrtva”. I pored ovoga, zakon taksativno nabraja lica koja se smatraju članovima i članicama porodice ili porodične zajednice, iz čega se direktno može izvući koja lica predstavljaju žrtve nasilja u porodici. Takođe, zakon propisuje da posebnu vrstu pomoći i zaštite uživaju sljedeće žrtve: dijete, starije lice, lice sa invaliditetom i lice pod starateljstvom; te da će se dijete smatrati žrtvom nasilja i u slučajevima kada je isključivo svjedočilo radnjama nasilja. Predmetni zakon dalje navodi da se pod članovima/icama porodice smatraju lica koja žive ili su živjela u istom porodičnom domaćinstvu, što implicira da je za počinjenje i tretman nasilja u porodici irelevantna činjenica postojanja trenutne zajednice života između žrtve i počinioca nasilja. Ovakva odredba se ne može naći u analognom zakonu u Federaciji BiH.
Konačno, aktuelne entitetske javne politike iz domena nasilja u porodici ne sadrže definiciju “žrtve”, iako obilato koriste navedeni pojam u svojim tekstovima. Imajući ovo u vidu, korisno je napomenuti da Strategija za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013. godine – iako ne definiše pojam žrtve – sadrži referencu da je žrtva nasilja lice oštećeno izvršenjem krivičnog djela ili prekršaja27.
U skladu sa napred izloženim, može se zaključiti da su standardi iz člana 3 Istanbulske konvencije u velikoj mjeri prepoznati u pravnom sistemu u BiH. Pristup u definisanju nasilja u porodici i rodno zasnovanog nasilja može se okvalifikovati kao podudaran, koncept nasilja nad ženama prisutan je usključivo u javnim politikama u BiH (ne i pravnim aktima), dok veća konceptualna razmimoilaženja postoje u pristupu regulisanju statusa žrtve (prevashodno žrtve djela nasilja nad ženama).
MINUS
[1] Član 6 stav 2. Zakona o zaštiti od nasilja u porodici („Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 118/05, 17/08).
[2] Vidi Svjetska zdravstvena organizacija, Svjetski izvještaj o nasilju i zdravlju, SZO, 2002; i Vlada Republike Srpske, Strategija za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013. godine, 2010; str. 19.
[3] Član 2 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici RS („Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 102/12).
[4] Vlada Republike Srpske, Strategija za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013. godine (usvojena na sjednici Narodne skupštine Republike Srpske, održane 07.12.2010.); Vlada Federacije BiH, Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici (2013 – 2017), 2012.
[5] Vlada Federacije BiH, Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici (2013 – 2017), 2012; str. 8.
[6] Prednacrt: Okvirna Strategija za provedbu Konvencije o sprečavanju i borbi protiv nasilja nad ženama i nasilja u porodici u Bosni i Hercegovini za period 2014 – 2018; radna verzija: Strategija za suzbijanje nasilja u porodici Republike Srpske za period 2014 – 2019.
[7] Član 6 stav 2. Zakona o ravnopravnosti polova u Bosni i Hercegovini – Prečišćeni tekst („Službeni glasnik Bosne i Hercegovine“, br. 32/10).
[8] Rezolucija o borbi protiv nasilja nad ženama u porodici („Službeni glasnik Bosne i Hercegovine”, br. 15/08).
[9] Član 7 stav 2. Zakona o zaštiti od nasilja u porodici FBiH („Službene novine Federacije Bosne i Hercegovine“, br. 20/13).
[10] Član 6 stav 1. Zakona o zaštiti od nasilja u porodici („Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 102/12).
[11] Član 6 stav 2. Zakona o zaštiti od nasilja u porodici RS. [12] Član 222 KZ FBiH („Službene novine Federacije BiH“, br. 36/03 i dr.), član 208 KZ RS („Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 49/03 i 67/13), član 218 KZ BD („Službeni glasnik Brčko Distrikta“, br. 10/03).
[13] Član 208 st. 1 KZ RS („Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 49/03 i 67/13).
[14] Vlada Republike Srpske, Strategija za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013. godine (usvojena na sjednici Narodne skupštine Republike Srpske, održane 07.12.2010.), str. 3.
[15] Vlada Federacije BiH, Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici (2013 – 2017), 2012; str. 7.
[16] Član 9 tačka a) Zakona o ravnopravnosti polova u Bosni i Hercegovini - Prečišćeni tekst („Službeni glasnik Bosne i Hercegovine“, br. 32/10).
[17] Član 6 stav 5 Zakona o ravnopravnosti polova u Bosni i Hercegovini – Prečišćeni tekst (ZRP).
[18] Vidi član 12. Istanbulske konvencije.
[19] Član 6 stav 1. Zakona o ravnopravnosti polova u Bosni i Hercegovini – Prečišćeni tekst.
[20] Član 3 stav 2. Zakona o ravnopravnosti polova u Bosni i Hercegovini – Prečišćeni tekst.
[21] Član 6 stav 3. Zakona o ravnopravnosti polova u Bosni i Hercegovini – Prečišćeni tekst.
[22] Član 29 Zakona o ravnopravnosti polova u Bosni i Hercegovini – Prečišćeni tekst. [23] Član 111 stav 4. Zakona o radu Republike Srpske – Prečišćeni tekst („Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 55/07).
[24] Vlada Federacije BiH, Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici (2013 – 2017), 2012., str. 8.
[25] Član 21 tačka h) Zakona o krivičnom postupku Federacije BiH (“Službene novine Federacije BiH”, br. 35/03 i dr.); član 20 tačka z) Zakona o krivičnom postupku RS (“Službeni glasnik Republike Srpske”, br. 53/12 ); član 20. tačka h) (“Službeni glasnik Brčko Distrikta”, br. 44/10).
[26] Član 2 stav 1. tačka e) Zakon o prekršajima Republike Srpske („Službeni glasnik Republike Srpske“, br. 34/06 i 29/10); član 3 stav 1. tačka d) Zakon o prekršajima Federacije BiH (“Službene novine Federacije BiH”, br. 31/06).
[27] Strategija za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013; str. 12.
UBL AC NSRP Drutvo SOS telefon CZR Sigurna enska kuca WAVE
Lara ene, Mostar Medica, Zenica Prava za sve Buducnost, Modrica
Savet Evrope
 
UBL AC NSRP Drutvo SOS telefon CZR Sigurna enska kuca WAVE Lara ene, Mostar Medica, Zenica Prava za sve Buducnost, Modrica Savet Evrope
 
Kampanju podržava:
EU
Sadržaj stranice je isključiva odgovornost autorki i ni na koji način ne odražava stavove Evropske unije.
Kampanju podržava:
EU    EU
Sadržaj stranice je isključiva odgovornost autorki i ni na koji način ne odražava stavove Evropske unije.