Član 22 - Specijalizirane usluge podrške
Član 3 – Definicije
Član 5 - Obaveze država i dužna pažnja
Član 7 - Sveobuhvatne i koordinisane politike
Član 8 - Finansijska sredstva
Član 9 - Nevladine organizacije i civilno društvo
Član 10 - Koordinaciono tijelo
Član 11 - Prikupljanje podataka i istraživanje
Član 15 - Obuka stručnjaka
Član 16 - Programi preventivne intervencije i programi za rad s učiniocima nasilja
Član 18 - Opšte obaveze
Član 19 - Informisanje
Član 20 - Opšte usluge podrške
Član 21 - Pomoć prilikom ulaganja pojedinačnih/kolektivnih žalbi
Član 22 - Specijalizirane usluge podrške
Član 23 - Sigurne kuće
Član 24 - SOS telefoni
Član 25 - Podrška za žrtve seksualnog nasilja
Član 26 - Zaštita i podrška za djecu svjedoke
Član 27 - Prijavljivanje
Član 28 - Prijavljivanje stručnjaka
Član 29 - Građanske parnice i pravni lijekovi
Član 30 - Naknada
Član 31 - Starateljstvo, pravo na posjetu i sigurnost
Član 32 - Građanske posljedice prinudnih brakova
Član 33 - Psihičko nasilje
Član 34 - Proganjanje
Član 35 - Fizičko nasilje
Član 36 - Seksualno nasilje, uključujući silovanje
Član 37 - Prinudni brak
Član 38 - Genitalno sakaćenje žena
Član 39 - Prinudni abortus i prinudna sterilizacija
Član 40 - Seksualno uznemiravanje
Član 41 - Pomaganje odnosno podstrekivanje i pokušaj
Član 42 - Neprihvatljiva opravdanja za krivična djela, uključujući i djela počinjena u ime tzv. časti
Član 43 - Važenje krivičnih djela
Član 44 - Nadležnost
Član 45 - Sankcije i mjere
Član 46 - Otežavajuće okolnosti
Član 47 - Presude treće članice
Član 48 - Zabrana procesa obaveznog alternativnog rješavanja sporova odnosno određivanja kazne
Član 49 - Opšte obaveze
Član 50 - Neposredni odgovor, prevencija i zaštita
Član 51 - Procjena rizika i upravljanje rizikom
Član 52 - Hitne mjere zaštite
Član 53 - Mjere zabrane prilaska odnosno zaštite
Član 54 - Istrage i dokazi
Član 55 - Postupci ex parte i ex officio
Član 56 - Mjere zaštite
Član 57 - Pravna pomoć
 
Član 22 - Specijalizirane usluge podrške
Član 3 – Definicije
Član 5 - Obaveze država i dužna pažnja
Član 7 - Sveobuhvatne i koordinisane politike
Član 8 - Finansijska sredstva
Član 9 - Nevladine organizacije i civilno društvo
Član 10 - Koordinaciono tijelo
Član 11 - Prikupljanje podataka i istraživanje
Član 15 - Obuka stručnjaka
Član 16 - Programi preventivne intervencije i programi za rad s učiniocima nasilja
Član 18 - Opšte obaveze
Član 19 - Informisanje
Član 20 - Opšte usluge podrške
Član 21 - Pomoć prilikom ulaganja pojedinačnih/kolektivnih žalbi
Član 22 - Specijalizirane usluge podrške
Član 23 - Sigurne kuće
Član 24 - SOS telefoni
Član 25 - Podrška za žrtve seksualnog nasilja
Član 26 - Zaštita i podrška za djecu svjedoke
Član 27 - Prijavljivanje
Član 28 - Prijavljivanje stručnjaka
Član 29 - Građanske parnice i pravni lijekovi
Član 30 - Naknada
Član 31 - Starateljstvo, pravo na posjetu i sigurnost
Član 32 - Građanske posljedice prinudnih brakova
Član 33 - Psihičko nasilje
Član 34 - Proganjanje
Član 35 - Fizičko nasilje
Član 36 - Seksualno nasilje, uključujući silovanje
Član 37 - Prinudni brak
Član 38 - Genitalno sakaćenje žena
Član 39 - Prinudni abortus i prinudna sterilizacija
Član 40 - Seksualno uznemiravanje
Član 41 - Pomaganje odnosno podstrekivanje i pokušaj
Član 42 - Neprihvatljiva opravdanja za krivična djela, uključujući i djela počinjena u ime tzv. časti
Član 43 - Važenje krivičnih djela
Član 44 - Nadležnost
Član 45 - Sankcije i mjere
Član 46 - Otežavajuće okolnosti
Član 47 - Presude treće članice
Član 48 - Zabrana procesa obaveznog alternativnog rješavanja sporova odnosno određivanja kazne
Član 49 - Opšte obaveze
Član 50 - Neposredni odgovor, prevencija i zaštita
Član 51 - Procjena rizika i upravljanje rizikom
Član 52 - Hitne mjere zaštite
Član 53 - Mjere zabrane prilaska odnosno zaštite
Član 54 - Istrage i dokazi
Član 55 - Postupci ex parte i ex officio
Član 56 - Mjere zaštite
Član 57 - Pravna pomoć
 
Član 22 - Specijalizovane usluge podrške
1. Članice će preduzeti neophodne zakonodavne odnosno druge mjere da omoguće odnosno osiguraju, uz odgovarajuću geografsku rasprostranjenost, neposredne kratkoročne i dugoročne specijalizirane usluge podrške za svaku žrtvu koja je bila izložena bilo kojem djelu nasilja obuhvaćenog Konvencijom.

2. Članice će omogućiti odnosno osigurati specijalizovane usluge podrške za sve žene žrtve nasilja i njihovu djecu.
 
0 - pitanja nisu regulisana zakonom / politike ili postojeće odredbe nisu u skladu sa standardima Konvencije (standardi Konvencije smatraju se minimalnim standardima);
1 - uporište u zakonima postoji, ali ne zadovoljava standarde Konvencije (normativno i / ili u primjeni);
2 - standard Konvencije dostignut u zakonima, ili je blizu dostizanja standarda;
3 - standard Konvencije dostignut i u primjeni, ili je blizu dostizanja standarda;
4 - pitanje u zemlji riješeno je na bolji način nego što je utvrđeno standardima Konvencije.
Opšta procjena čl. 22 Specijalizovane usluge podrške
Poređenje između država čl. 22 Specijalizovane usluge podrške
PITANJA
 
a. Pobrojte svaku od navedenih usluga koje postoje u vašoj zemlji. Molimo vas za kratku informaciju o geografskoj distribuciji svake usluge (organizovane na nivou države, regionalno, lokalno). Ko pruža te usluge: državni organi (navesti), lokalne institucije, NVO, neko drugi (navesti)? Da li su one besplatne? Ko prati i evaluira ove usluge i na koji način? Navedite da li su dostupne svim žrtvama nasilja nad ženama i u porodici, objasnite. Ko finansira ove usluge? Ko i na koji način ih akredituje?
Odgovor: Specijalizovane usluge podrške za žene i djecu žrtve nasilja obuhvataju obezbjeđivanje skloništa i sigurnog smještaja, trenutnu ljekarsku pomoć, prikupljanje forenzičkih medicinskih dokaza u slučajevima silovanja i seksualnog zlostavljanja, kratkoročno i dugoročno psihološko savjetovanje, pravno savjetovanje, zastupanje i terenske aktivnosti, SOS telefonske linije, specifične usluge za djecu kao žrtve i svjedoke1.
PLUS
a. Pobrojte svaku od navedenih usluga koje postoje u vašoj zemlji. Molimo vas za kratku informaciju o geografskoj distribuciji svake usluge (organizovane na nivou države, regionalno, lokalno). Ko pruža te usluge: državni organi (navesti), lokalne institucije, NVO, neko drugi (navesti)? Da li su one besplatne? Ko prati i evaluira ove usluge i na koji način? Navedite da li su dostupne svim žrtvama nasilja nad ženama i u porodici, objasnite. Ko finansira ove usluge? Ko i na koji način ih akredituje?
Odgovor: Specijalizovane usluge podrške za žene i djecu žrtve nasilja obuhvataju obezbjeđivanje skloništa i sigurnog smještaja, trenutnu ljekarsku pomoć, prikupljanje forenzičkih medicinskih dokaza u slučajevima silovanja i seksualnog zlostavljanja, kratkoročno i dugoročno psihološko savjetovanje, pravno savjetovanje, zastupanje i terenske aktivnosti, SOS telefonske linije, specifične usluge za djecu kao žrtve i svjedoke1.

A. Sigurne kuće za smještaj žena i djece žrtava nasilja
Osnivanje i rad sigurnih kuća propisani su entitetskim zakonima o zaštiti od nasilja u porodici. Sigurne kuće predstavljaju posebnu mjeru podrške ženama i djeci žrtvama nasilja u porodici, koju može osnovati fizičko ili pravno lice (u Federaciji BiH), odnosno pravno lice (u Republici Srpskoj). Trenutno u BiH operativno radi devet sigurnih kuća, šest na području Federacije BiH i tri u Republici Srpskoj. Sve sigurne kuće su lokalno organizovane, te djeluju u okviru sljedećih nevladinih organizacija: Fondacija lokalne demokratije Sarajevo, Medica Zenica, Vive žene Tuzla, Žene sa Une Bihać, Žena BiH Mostar i Caritas Mostar za područje FBiH, te Budućnost Modriča, Udružene žene Banja Luka i Lara Bijeljina za područje RS. Ukupan kapacitet svih sigurnih kuća za smještaj žrtava u BiH je 204 raspoloživih ležaja (u FBiH kapacitet je 135 ležaja, u RS kapacitet je 69 ležaja)2. U okviru rada sigurnih kuća, a od strane multidisciplinarnog tima stručnog osoblja pruža se psihološka, medicinska i pravna pomoć, podrška u rehabilitaciji i resocijalizaciji, te podrška u pronalasku izlazne strategije3. Usluge koje sigurne kuće pružaju svojim korisnicama/cima su besplatne za žrtve nasilja.
Zakoni o zaštiti od nasilja u porodici propisuju modalitete finansiranja rada sigurnih kuća. U Republici Srpskoj 70% sredstva za privremeno zbrinjavanje i smještaj žrtava nasilja u porodici u sigurnim kućama obezbjeđuje se iz budžeta Republike Srpske, dok se 30% obezbjeđuje iz budžeta jedinica lokalne samouprave, u skladu sa utvrđenom cijenom smještaja žrtve4. Isplata troškova privremenog zbrinjavanja žrtava nasilja u porodici u sigurnu kuću koja se obezbjeđuju iz budžeta RS vrši se putem Ministarstva za porodicu, omladinu i sport RS, dok se isplata troškova koji se obezbjeđuju iz budžeta jedinica lokalne samouprave vrši u skladu sa aktima jedinica lokalne samouprave5. Nevladine organizacije navode da veliki problem u radu sigurnih kuća predstavlja činjenica da je grad Banja Luka jedina lokalna zajednica u RS koja ispunjava ove zakonske obaveze, te planira i izdvaja sredstva za rad sigurnih kuća6. Ministarstvo porodice, omladine i sporta RS vrši nadzor nad namjenskim korišćenjem sredstava sigurnih kuća. Takođe, na nivou RS detaljno je propisana procedura akreditacije sigurnih kuća, koju provodi gore imenovano Ministarstvo, putem komisije. Da bi postala radno operativna u RS sigurna kuća mora ispunjavati utvrđene standarde u pogledu prostora, opreme i kadra7.
Po pitanju regulative u Federaciji, pored zbrinjavanja žrtve u sigurnoj kući, Zakon o zaštiti od nasilja u porodici FBiH predviđa i zbrinjavanje žrtve u drugoj odgovarajućoj instituciji ili kod druge porodice, a na zahtjev organa starateljstva, te uz saglasnost žrtve nasilja8. Sredstva za finansiranje privremenog zbrinjavanja žrtve nasilja u sigurnoj kući, drugoj odgovarajućoj instituciji ili kod druge porodice osiguravaju se od budžeta kantona u visini od 30% i budžeta Federacije BiH u visini od 70%9. Po pitanju trenutnih praksi finansiranja rada, posljednji relevantni izvori otkrivaju da se rad sigurnih kuća u Federaciji u preko 90% finansira iz donatorskih sredstava10. Praksa obezbjeđivanja zaštite žrtvama nasilja u porodici na području FBiH pokazuje da u kantonima u kojima ne postoje sigurne kuće, organi lokalnih zajednica su centrima za socijalni rad stavili na raspolaganje sigurne stanove, odnosno prihvatne stanice u koje se smještaju žrtve nasilja u kriznim slučajevima (npr. Goražde, Jajce, Travnik)11. Zakon određuje da je obaveza federalnog ministra rada i socijalne politike da propiše kriterijume i standarde za osnivanje, rad, pružanje usluga i finansiranje sigurnih kuća, s obzirom na trenutni neriješen pravni status koje sigurne kuće imaju u FBiH. U momentu pisanja analize, predmetni standardi nisu bili usvojeni. Trenutno, na nivou Federacije BiH nisu normirani opšti, tehnički i stručni uslovi koje sigurne kuće moraju ispunjavati za osnivanje, niti su standardizirane usluge koje sigurne kuće pružaju žrtvama nasilja12.
Do sada za FBiH i/ili RS, odnosno za cjelokupnu BiH, nisu rađene analize ili procjene broja potrebnih sigurnih kuća, odnosno procjene potrebnih smještajnih kapaciteta sigurnih kuća, u vezi sa naseljenošću teritorije i stvarnim potrebama žrtava za ovim uslugama.

B. Trenutna medicinska/ljekarska pomoć / Kratkoročno i dugoročno psihološko savjetovanje/Prikupljanje forenzičkih medicinskih dokaza za djela seksualnog nasilja
Žrtve nasilja se za medicinsku pomoć obraćaju nadležnim ustanovama primarne, sekundardne i tercijarne zdravstvene zaštite, u skladu sa zakonskim okvirom pružanja zdravstvene zaštite koji je regulisan na nivou entiteta u BiH. Na nivou entiteta i kantona se odvija i finansiranje rada zdravstvenih ustanova, te pružanje zdravstvene zaštite stanovništvu. S druge strane, medicinske usluge se pružaju na opštinskim/gradskim nivoima vlasti. Raznovrsne medicinske usluge nisu uvijek besplatne; žrtva nasilja u porodici je u obavezi plaćati određene usluge i pored zdravstvenog osiguranja koje uživa, kao npr. izdavanje ozljednog lista. Monitoring i evaluaciju pružanja usluga vrše nadležna entitetska i kantonalna Ministarstva ( u FBiH).
Zakoni o zaštiti od nasilja u porodici propisuju da žrtva nasilja ima pravo na psihosocijalnu pomoć i socijalnu i medicinsku zaštitu u skladu sa zakonima iz oblasti zdravstvene i socijalne zaštite13. U RS žrtva nasilja ima pravo pristupa svim subjektima zaštite, dok u FBiH ima pravo na privremenu pomoć koja bi se trebala ostvarivati na nivou kantona14. Psihosocijalna pomoć se pruža od strane: 1) javnih ustanova na lokalnom nivou (u skladu sa zakonskim propisima o zdravstvenoj i socijalnoj zaštiti), te se finansira javnim sredstvima na nivou opština/grada, kantona i entiteta, i 2) od strane nevladinih organizacija koje vode psihološka savjetovališta (često u sklopu rada sigurnih kuća za žene i djecu žrtve nasilja u porodici), koja se većinski finansiraju pomoću donatorskih sredstava i sredstava za rad sigurnih kuća čije finansiranje je ranije objašnjeno. Zakon o socijalnoj zaštiti RS izričito priznaje žrtve nasilja i zlostavljanja kao korisnice/ke socijalne zaštite15. S druge strane, u FBiH žrtva nasilja u porodici kao kategorija korisnika/ce socijalne zaštite prepoznata je samo u Kantonu Sarajevo, Tuzlanskom kantonu i Zeničko-dobojskom kantonu, u skladu sa kantonalnim zakonima o socijalnoj zaštiti16. Žrtve nasilja u FBiH obuhvaćene su zdravstvenom zaštitom, odnosno imaju pravo na zdravstveno osiguranje kao žrtve nasilja, ukoliko nisu zdravstveno osigurane po nekom drugom osnovu17. Ista je situacija i u RS, s obzirom na to da zdravstvenu zaštitu uživaju socijalno ugrožena lica, a ovaj status je žrtvama nasilja u porodici priznat mjerodavnim zakonom o socijalnoj zaštiti18.
Kada je u pitanju prikupljanje forenzičkih medicinskih dokaza u slučajevima silovanja i seksualnog napada/zlostavljanja, zakonski okvir na snazi u BiH ne izdvaja ova djela po pitanju procedura prikupljanja dokaznog materijala. Regulativa u okviru krivičnog zakonodavstva, te rada državnih istraživačkih organa opšteg je karaktera; predviđa da krivičnu istragu i prikupljanje dokaza o počinjenom krivičnom djelu vodi nadležno tužilaštvo zajedno sa policijskim agencijama i agencijama za provođenje zakona u BiH. U okviru policijskih službi djeluju odjeljenja koja se bave prikupljanjem forenzičkog dokaznog materijala, npr. u okviru Federalne uprave policije FBiH djeluje organizaciona jedinica (“Centar za forenzičku i informatičku podršku”) koja se bavi forenzičkim ispitivanjima i forenzičkom podrškom.

C. Pravno savjetovanje
Pružanje usluga pravnog savjetovanja za žene žrtve nasilja u porodici detaljno je predstavljeno u okviru pregleda stanja povodom besplatne pravne pomoći (vidi član 21).

D. Javno zastupanje interesa
Javno zastupanje interesa žrtava nasilja u porodici i javno zagovaranje promjena politika i praksi u oblasti borbe protiv nasilja u porodici u zadnjih nekoliko godina sve je prisutnije u javnom diskursu i medijskom prostoru. Iako su akteri sve brojniji i raznovrsniji, i dalje najveći doprinos u ovom dijelu dolazi od strane nevladinog sektora koji se bavi zaštitom i promocijom ženskih ljudskih prava, te gender institucionalnih mehanizama u BiH. Aktivnosti ovog tipa su svakako najvidljivije i najzastupljenije tokom godišnje kampanje 16 dana aktivizima protiv rodno zasnovanog nasilja, koja se obilježava od 25. novembra do 11. decembra, i koja je zadobila status redovnog događaja na prostoru BiH.

E. Usluge za djecu žrtve i djecu svjedoke djela nasilja
Ova usluga, te usklađenost domaćih standarda sa istom, obrađena je u više detalja u nastavku analize, u okviru člana koji se izričito bavi istom.

F. SOS linija za pomoć žrtvama nasilja u porodici
Ova usluga, te usklađenost domaćih standarda sa istom, obrađena je u više detalja u nastavku analize, u okviru člana koji se izričito bavi istom.
Na osnovu svega iznesenog, moglo bi se zaključiti da su pravni i politički dokumenti usklađeni sa članom 22 Konvencije, te da prakse rada u BiH u oblasti pružanja specijaliziranih usluga podrške u velikoj mjeri prate evropske standarde.
MINUS
[1] Paragraf 132 Obrazloženja Istanbulske konvencije.
[2] BiH, Četvrti i peti periodični CEDAW BIH izvještaj, 2011, str. 18; Vlada Federacije BiH, Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici 2013—2017 u FBiH, 2012, str. 35; Lara Bijeljina http://goo.gl/1AuF4U.
[3] Petrić, Aleksandra et al. Alternativni izvještaj o implementaciji CEDAW Konvencije i ženskim ljudskim pravima u Bosni i Hercegovini, Prava za sve Sarajevo, 2010, str. 44.
[4] Član 18 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici RS, Pravilnik o načinu dodjele sredstava sigurnim kućama, “Službeni glasnik Republike Srpske”, broj 62/13).
[5] Član 6 Prijedloga Zakona o izmjenama i dopunama Zakona o zaštiti od nasilja u porodici. Prijedlog zakona je usvojen 27.11.2013. godine od strane Narodne skupštine RS. U momentu pisanja analize zakon nije bio objavljen u Službenom glasniku RS.
[6] Petrić, Aleksandra et al., Alternativni izvještaj o implementaciji CEDAW Konvencije i ženskim ljudskim pravima u Bosni i Hercegovini, Prava za sve Sarajevo, 2010, str. 44.
[7] Član 16. Zakona o zaštiti od nasilja u porodici RS, Pravilnik o standardima za realizaciju sigurne kuće “Službeni glasnik Republike Srpske”, br. 25/11.
[8] Član 34 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici FBiH.
[9] Član 35 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici FBiH.
[10] Vlada Federacije BiH, Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici 2013—2017 u FBiH, 2012, str. 35.
[11] Ibid, str. 38.
[12] Vlada Federacije BiH, Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici 2013—2017 u FBiH, 2012, str. 15.
[13] Član 8 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici RS. Član 31 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici FBiH.
[14] Član 10 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici RS. Član 32 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici FBiH.
[15] Član 41 stav 2. tačka 6. Zakona o socijalnoj zaštiti („Službeni glasnik RS“, br. 24/11 )
[16] Vlada Federacije BiH, Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici 2013—2017 u FBiH, 2012, str. 15.
[17] Član 12 stav 1. Zakona o zdravstvenoj zaštiti („Službene novine Federacije BiH“, broj 46/10).
[18] Član 8 stav 2. tačka ž. Zakona o zdravstvenoj zaštiti (“Službeni glasnik RS”, br. 106/09).
UBL AC NSRP Drutvo SOS telefon CZR Sigurna enska kuca WAVE
Lara ene, Mostar Medica, Zenica Prava za sve Buducnost, Modrica
Savet Evrope
 
UBL AC NSRP Drutvo SOS telefon CZR Sigurna enska kuca WAVE Lara ene, Mostar Medica, Zenica Prava za sve Buducnost, Modrica Savet Evrope
 
Kampanju podržava:
EU
Sadržaj stranice je isključiva odgovornost autorki i ni na koji način ne odražava stavove Evropske unije.
Kampanju podržava:
EU    EU
Sadržaj stranice je isključiva odgovornost autorki i ni na koji način ne odražava stavove Evropske unije.