Član 15 - Obuka stručnjaka
Član 3 – Definicije
Član 5 - Obaveze država i dužna pažnja
Član 7 - Sveobuhvatne i koordinisane politike
Član 8 - Finansijska sredstva
Član 9 - Nevladine organizacije i civilno društvo
Član 10 - Koordinaciono tijelo
Član 11 - Prikupljanje podataka i istraživanje
Član 15 - Obuka stručnjaka
Član 16 - Programi preventivne intervencije i programi za rad s učiniocima nasilja
Član 18 - Opšte obaveze
Član 19 - Informisanje
Član 20 - Opšte usluge podrške
Član 21 - Pomoć prilikom ulaganja pojedinačnih/kolektivnih žalbi
Član 22 - Specijalizirane usluge podrške
Član 23 - Sigurne kuće
Član 24 - SOS telefoni
Član 25 - Podrška za žrtve seksualnog nasilja
Član 26 - Zaštita i podrška za djecu svjedoke
Član 27 - Prijavljivanje
Član 28 - Prijavljivanje stručnjaka
Član 29 - Građanske parnice i pravni lijekovi
Član 30 - Naknada
Član 31 - Starateljstvo, pravo na posjetu i sigurnost
Član 32 - Građanske posljedice prinudnih brakova
Član 33 - Psihičko nasilje
Član 34 - Proganjanje
Član 35 - Fizičko nasilje
Član 36 - Seksualno nasilje, uključujući silovanje
Član 37 - Prinudni brak
Član 38 - Genitalno sakaćenje žena
Član 39 - Prinudni abortus i prinudna sterilizacija
Član 40 - Seksualno uznemiravanje
Član 41 - Pomaganje odnosno podstrekivanje i pokušaj
Član 42 - Neprihvatljiva opravdanja za krivična djela, uključujući i djela počinjena u ime tzv. časti
Član 43 - Važenje krivičnih djela
Član 44 - Nadležnost
Član 45 - Sankcije i mjere
Član 46 - Otežavajuće okolnosti
Član 47 - Presude treće članice
Član 48 - Zabrana procesa obaveznog alternativnog rješavanja sporova odnosno određivanja kazne
Član 49 - Opšte obaveze
Član 50 - Neposredni odgovor, prevencija i zaštita
Član 51 - Procjena rizika i upravljanje rizikom
Član 52 - Hitne mjere zaštite
Član 53 - Mjere zabrane prilaska odnosno zaštite
Član 54 - Istrage i dokazi
Član 55 - Postupci ex parte i ex officio
Član 56 - Mjere zaštite
Član 57 - Pravna pomoć
 
Član 15 - Obuka stručnjaka
Član 3 – Definicije
Član 5 - Obaveze država i dužna pažnja
Član 7 - Sveobuhvatne i koordinisane politike
Član 8 - Finansijska sredstva
Član 9 - Nevladine organizacije i civilno društvo
Član 10 - Koordinaciono tijelo
Član 11 - Prikupljanje podataka i istraživanje
Član 15 - Obuka stručnjaka
Član 16 - Programi preventivne intervencije i programi za rad s učiniocima nasilja
Član 18 - Opšte obaveze
Član 19 - Informisanje
Član 20 - Opšte usluge podrške
Član 21 - Pomoć prilikom ulaganja pojedinačnih/kolektivnih žalbi
Član 22 - Specijalizirane usluge podrške
Član 23 - Sigurne kuće
Član 24 - SOS telefoni
Član 25 - Podrška za žrtve seksualnog nasilja
Član 26 - Zaštita i podrška za djecu svjedoke
Član 27 - Prijavljivanje
Član 28 - Prijavljivanje stručnjaka
Član 29 - Građanske parnice i pravni lijekovi
Član 30 - Naknada
Član 31 - Starateljstvo, pravo na posjetu i sigurnost
Član 32 - Građanske posljedice prinudnih brakova
Član 33 - Psihičko nasilje
Član 34 - Proganjanje
Član 35 - Fizičko nasilje
Član 36 - Seksualno nasilje, uključujući silovanje
Član 37 - Prinudni brak
Član 38 - Genitalno sakaćenje žena
Član 39 - Prinudni abortus i prinudna sterilizacija
Član 40 - Seksualno uznemiravanje
Član 41 - Pomaganje odnosno podstrekivanje i pokušaj
Član 42 - Neprihvatljiva opravdanja za krivična djela, uključujući i djela počinjena u ime tzv. časti
Član 43 - Važenje krivičnih djela
Član 44 - Nadležnost
Član 45 - Sankcije i mjere
Član 46 - Otežavajuće okolnosti
Član 47 - Presude treće članice
Član 48 - Zabrana procesa obaveznog alternativnog rješavanja sporova odnosno određivanja kazne
Član 49 - Opšte obaveze
Član 50 - Neposredni odgovor, prevencija i zaštita
Član 51 - Procjena rizika i upravljanje rizikom
Član 52 - Hitne mjere zaštite
Član 53 - Mjere zabrane prilaska odnosno zaštite
Član 54 - Istrage i dokazi
Član 55 - Postupci ex parte i ex officio
Član 56 - Mjere zaštite
Član 57 - Pravna pomoć
 
Član 15 - Obuka stručnjaka
1. Članice će osigurati odnosno ojačati odgovarajuće obuke za nadležne stručnjake<sup>1</sup> koji se bave žrtvama odnosno učiniocima svih djela nasilja obuhvaćenih Konvencijom, o sprečavanju i otkrivanju takvog nasilja, jednakosti između žena i muškaraca, potrebama i pravima žrtava, kao i o sprečavanju sekundarne viktimizacije.

2. Članice će osigurati da obuke iz stava 1. uključe obuku o koordiniranoj saradnji više organa radi sveobuhvatnog i odgovarajućeg upućivanja u slučajevima nasilja obuhvaćenog Konvencijom.
 
0 - pitanja nisu regulisana zakonom / politike ili postojeće odredbe nisu u skladu sa standardima Konvencije (standardi Konvencije smatraju se minimalnim standardima);
1 - uporište u zakonima postoji, ali ne zadovoljava standarde Konvencije (normativno i / ili u primjeni);
2 - standard Konvencije dostignut u zakonima, ili je blizu dostizanja standarda;
3 - standard Konvencije dostignut i u primjeni, ili je blizu dostizanja standarda;
4 - pitanje u zemlji riješeno je na bolji način nego što je utvrđeno standardima Konvencije.
Opšta procjena čl. 15 Obuka stručnjaka
Poređenje između država čl. 15 Obuka stručnjaka
PITANJA
 
a. Kakva se vrsta stručnog usavršavanja pruža gore navedenim grupama zaposlenih ili drugim subjektima (NVO, na primer)? Navedite da li to usavršavanje sadrži aspekte: (a) prevencije i otkrivanja određene vrste nasilja, (b) principe ravnopravnosti žena i muškaraca, (c) potrebe i prava žrtava, i/ili (d) kako spriječiti sekundarnu viktimizaciju. Da li je to stručno usavršavanje pri fakultetu ili školi, ili pak obuka na radnome mestu?
Odgovor: Obaveza pružanja profesionalne obuke za tzv. subjekte zaštite u sklopu prevencije nasilja nad ženama i nasilja u porodici prisutna je u propisima u BiH, što pokazuje i naredni prikaz relevantne zakonske regulative. U skladu sa obavezom koja proizilazi iz člana 6 ZRP-a BiH nadležne vlasti su dužne poduzeti odgovarajuće mjere, radi eliminacije predrasuda, običaja i svih drugih praksi baziranih na ideji inferiornosti ili superiornosti bilo kojeg pola, kao i na stereotipnim ulogama osoba muškog i ženskog pola.
PLUS
a. Kakva se vrsta stručnog usavršavanja pruža gore navedenim grupama zaposlenih ili drugim subjektima (NVO, na primer)? Navedite da li to usavršavanje sadrži aspekte: (a) prevencije i otkrivanja određene vrste nasilja, (b) principe ravnopravnosti žena i muškaraca, (c) potrebe i prava žrtava, i/ili (d) kako spriječiti sekundarnu viktimizaciju. Da li je to stručno usavršavanje pri fakultetu ili školi, ili pak obuka na radnome mestu?
Odgovor: Obaveza pružanja profesionalne obuke za tzv. subjekte zaštite u sklopu prevencije nasilja nad ženama i nasilja u porodici prisutna je u propisima u BiH, što pokazuje i naredni prikaz relevantne zakonske regulative. U skladu sa obavezom koja proizilazi iz člana 6 ZRP-a BiH nadležne vlasti su dužne poduzeti odgovarajuće mjere, radi eliminacije predrasuda, običaja i svih drugih praksi baziranih na ideji inferiornosti ili superiornosti bilo kojeg pola, kao i na stereotipnim ulogama osoba muškog i ženskog pola. Ovo uključuje edukaciju i podizanje svijesti među državnim službenicima, u javnosti i na druge načine i o karakteristikama nasilja nad ženama i rodno zasnovanog nasilja.
Zakon o zaštiti od nasilja u porodici FBiH propisuje, da programi mjera za prevenciju, zaštitu i borbu protiv nasilja u porodici koji donose vlade kantona, treba da sadrže aktivnosti na edukaciji policijskih službenika, sudija, predstavnika organa starateljstva, zdravstvenih radnika, nastavnika, odgajatelja i drugih subjekata iz oblasti rada nasilja u porodici2. S druge strane, Zakon o zaštiti od nasilja u porodici RS isključivo predviđa edukaciju sudija i tužilaca, te propisuje da se Centar za edukaciju sudija i tužilaca Republike Srpske brine o kontinuiranom stručnom osposobljavanju i usavršavanju sudija i tužilaca iz oblasti nasilja u porodici3.
Izvještaji domaćih nevladinih organizacija navode da, u domenu praktičnog ispunjenja zakonskih obaveza, povremene obuke o nasilju nad ženama u najvećem broju slučajeva provode Agencija za ravnopravnost polova BiH i Gender centri RS i FBiH. Ističe se da ove edukacije nemaju obavezujući niti kontinuiran karakter za profesionalne pružaoce usluga zaštite od nasilja u porodici. 4
Takođe, rezultati istraživanja provedenog u RS koje se bavilo procjenom potreba za edukacijom i uopšte kapacitetima pružalaca usluga zaštite od nasilja u porodici, ukazuju da su “dosadašnje obuke bile provođene bez sistemskog, koordiniranog i kontinuiranog pristupa”5. Izvještaj imenuje Gender centar RS, domaće nevladine organizacije i međunarodne razvojne organizacije kao glavne aktere u provođenju i podržavanju edukacija na području Republike Srpske. S druge strane izdvajaju se Centar za edukaciju sudija i tužilaca RS, Institucija Ombudsmena i Kancelarija državnog koordinatora za borbu protiv trgovine ljudima i ilegalne imigracije BiH kao značajne partnerske institucije gore imenovanim u vršenju obuka6.
Javne politike entitetskih vlada u oblasti borbe protiv nasilja u porodici definišu okvirne smjernice u vezi edukacije, odnosno stručnog usavršavanja nadležnih tijela odgovornih za pružanje zaštite od nasilja u porodici. Strategija za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013. godine, među posebne programe kojima će se ostvarivati ciljevi strategije ubraja i programe “uspostavljanja i sprovođenja redovnih programa obuka o nasilju i protokolima o postupanju za zaposlene u subjektima zaštite”, te “izradu i uvođenje u sistem programa obuke za pedagoge/ psihologe/socijalne radnike, nastavno i drugo stručno osoblje u školama za postupanje u slučajevima nasilja u porodici”7. Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici u FBiH 2013—2017. godine takođe se dotiče neophodnosti provođenja edukacija, te sadrži strateški pravac - “unaprijeđenje znanja i vještina osoba koje se profesionalno bave pitanjima nasilja u porodici”, u okviru kojeg navodi kao posebne strateške programe koji se trebaju provoditi – edukaciju profesionalaca i edukaciju sudija i tužilaca8.
Edukacije koje su do sada provođene u državi prevashodno predstavljaju dio stručnog usavršavanja zaposlenih u subjektima zaštite od nasilja, te iste nisu predmetom posebnog akreditacijskog postupka. Po pravilu, edukacije u vezi rodno zasnovanog nasilja ne čine dio redovnog srednješkolskog ili visokoškolskog strukovnog obrazovanja, s izuzetkom povremenih vanrednih modula o rodnoj diskriminaciji i nasilju u porodici koji se predaju polaznicima/cama policijskih akademija.
Kada je u pitanju ostvarenje edukacija, entitetski izvještaji i strategije koje se dotiču nasilja u porodici otkrivaju specifičnosti u dosadašnjem provođenju edukativnih aktivnosti za profesionalce/ke na entitetskim nivoima. U Republici Srpskoj u prethodnom višegodišnjem periodu provedene su broje edukacije institucionalnih aktera. “U redovni program obuke Uprave za policijsko obrazovanje Ministarstva unutrašnjih poslova RS uvršten je petodnevni modul za obrazovanje policijskih službenika za sprečavanje rodno zasnovanog nasilja i nasilja u porodici. U redovan program Centra za edukaciju sudija i tužilaca RS uvrštene su obuke za sudije i tužioce o primjeni domaćih i međunarodnih standarda o ravnopravnosti polova i sprečavanju i suzbijanju nasilja nad ženama i nasilja u porodici. Izrađen je program kontinuiranog profesionalnog usavršavanja zdravstvenih i socijalnih radnika za sprečavanje i suzbijanje nasilja u porodici i započete su obuke ovih grupa” 9. Takođe, Ministarstvo zdravlja i socijalne zaštite RS izradilo je program i provelo prve obuke zdravstvenih i socijalnih radnika i radnica10. Dalje, pripremljen je poseban program obuke za novinare/ke i student/kinje novinarstva na temu medijskog izvještavanja u slučajevima nasilja u porodici od strane Gender centra, te su provedene obuke za novinare/ke11. Takođe, Gender centar je u 2011. godini izdao “Smjernice i preporuke za društveno odgovorno izvještavanje u cilju suzbijanja nasilja u porodici i rodno zasnovanog nasilja”12.
Podudarne prakse postoje na nivou Federacije BiH, a iste detaljno prikazuje najnovija javna politika FBiH u oblasti nasilja u porodici u okviru analize stanja. Kada je u pitanju edukacija policijskih struktura, Federalno ministarstvo unutrašnjih poslova prihvatilo je Nastavni plan i program za realizaciju obuke „Prevencija i suzbijanje rodno zasnovanog nasilja u Bosni i Hercegovini“ i Priručnik za realizaciju obuke policijskih službenika/ca u Federaciji BiH. Prema ovom programu u 2011. godini provedena su četiri ciklusa obuka, koje su obuhvatile i simulaciju slučajeva, a obuke su vodili/e profesori/ce sa akademije i eksperti/kinje iz različitih oblasti13. Po pitanju obuka pravosudnih aktera, Centar za edukaciju sudija i tužilaca Federacije BiH u okviru programa početne obuke, sadrži „Modul 1 – Evropska konvencija i ravnopravnost polova“. Modul je obavezujući za osobe koje se namjeravaju baviti funkcijom sudije ili tužioca (savjetnici/ce, saradnici/ce, pripravnici/ce), ali ne i za sudije i tužioce14. U području obuke osobama koje pružaju zdravstvenu zaštitu žrtvama nasilja, Federalno ministarstvo zdravstva provelo je obuku trenera (doktor/ica porodične medicine i medicinska sestra čine tim), koji su zatim provodili edukacije zdravstvenih radnika i radnica u pojedinačnim zdravstvenim ustanovama (u 28 zdravstvenih ustanova obučeno je 895 radnika/ca).
Obuka je provedena u skladu sa posebno pripremljenim priručnikom za tu svrhu. Cilj edukacija bila je senzibilizacija zdravstvenih radnika/ca po pitanju prepoznavanja, postupanja i djelovanja u slučajevima nasilja u porodici, te ostvarivanja saradnje sa drugim institucijama i subjektima zaštite15. U vezi edukacija u oblasti prosvjete, Federalno ministarstvo obrazovanja i nauke po jedinstvenom programu edukacije (posebno pripremljenom priručniku) provodi obuke stručnih savjetnika i savjetnica i nastavnog osoblja na temu prevencije nasilja u porodici. Takođe, razvijen je poseban nastavni program o prevenciji nasilja za osnovne škole za učenike/ce (sadrži razvijanje vještina komunikacije i nenasilno rješavanje konflikata). Sastavni dio programa čini i Priručnik za nastavnike/ce koji sadrži radionice za realizaciju nastavnog plana i programa16.
U edukovanju i senzibilisanju nadležnih subjekata zaduženih za pružanje zaštite od nasilja i aktera unutar lokalnih zajednica velike zasluge odlaze i na adresu nevladinih organizacija koje provode višestruke aktivnosti ovoga tipa, zahvaljujući dugogodišnjem iskustvu i ekspertizi svog članstva. Bitno je napomenuti da ova studija ne sadrži detaljan pregled edukativnih aktivnosti nevladinih organizacija specijalizovanih za pružanje zaštite i pomoći ženama žrtvama nasilja, zbog velikog broja istih, te ograničenosti obima studije. Zadovoljićemo se davanjem konstatacije da edukativne aktivnosti NVO-a, u velikom broju slučajeva, predstavljaju obuke za referalne mehanizme operativne na lokalnim nivoima vlasti. Ove obuke, pored prenošenja osnovih znanja o prirodi rodno zasnovanog nasilja, principima rodne ravnopravnosti i zakonskim obavezama lokalnih tijela u vezi nasilja u porodici, imaju za cilj da osnaže partnerstvo između lokalnih vlasti, subjekata zaštite i organizacija koje pružaju specifične usluge ženama žrtvama, te eliminišu nedostatke u radu u predmetima nasilja u porodici17.
Konačno, u vezi obaveze koja proizilazi iz stava 2 člana 15. Istanbulske konvencije, a povodom specifikacije da obuke subjekata zaštite sadrže i obuke o koordiniranoj saradnji između više nadležnih organa koji pružaju zaštitu od nasilja u porodici (a kako bi profesionalni akteri stekli vještine iz oblasti zajedničkog rada u prevenciji i zaštiti od nasilja u porodici), nedostaju kvalitativni podaci ovog tipa koji bi omogućili precizno mapiranje stanja povodom sadržaja ovih edukacija, te pružili precizan odgovor u ovom segment. Neupitno je da se ovakve edukacije provode, s obzirom na to da pored specijalističkih edukacija (odnosno edukacija gore navedenih koje se održavaju unutar pojedinog sektora), održavaju se i edukacije koje okupljaju mnogobrojne aktere na lokalnom nivou sa multinstitucionalnim pristupom problematici rodno zasnovanog nasilja (posebno edukacije u vezi primjene lokalnih protokola u vezi zaštite od nasilja u porodici).
S druge strane, značajno je što Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici u FBiH 2013—2017 priznaje kvalitet koji donosi ovakav vid edukacije, te u dijelu teksta koji se bavi programom edukacije profesionalaca izričito navodi:
“Praksa je pokazala da je u svim lokalnim zajednicama i kantonima u kojima su potpisani protokoli o saradnji svih institucija u procesu zaštite žrtve nasilja u porodici potrebno provoditi kontinuirane zajedničke edukacije predstavnika svih institucija u smislu da je svaki subjekat upoznat i sa obavezama drugih subjekata u postupku zaštite žrtve nasilja”18.
Takođe, ova javna politika priznaje potrebu za posebnom edukacijom sudija i tužilaca, ali da je neophodno da ovim edukacijama sudija i tužilaca prisustvuju predstavnici/ce svih drugih institucija i ustanova koje se bave pitanjima nasilja u porodici. Ovo je potrebno kako bi pravosudni akteri došli do povećanog razumijevanja kompleksnosti problematike nasilja u porodici, te kako bi se poboljšala komunikacija i saradnja između svih subjekata koji se bave pružanjem zaštite od nasilja u porodici19.
Na osnovu svega iznesenog, može se zaključiti da pravni i politički dokumenti prepoznaju obavezu propisanu članom 15 Konvencije.
MINUS
b. Da li treninzi unutar stručnog usavršavanja uključuju i teme o koordiniranom pristupu/saradnji? Da li oni profesionalcima pružaju znanja/vještine o koordiniranoj saradnji i/ili dostupnim mehanizmima upućivanja? Da li su ovi programi povezani ili praćeni posebnim protokolima, smjernicama, zbirkom praksi, itd. u slučajevima nasilja prema ženama/nasilja u porodici?
Odgovor:
b. Da li treninzi unutar stručnog usavršavanja uključuju i teme o koordiniranom pristupu/saradnji? Da li oni profesionalcima pružaju znanja/vještine o koordiniranoj saradnji i/ili dostupnim mehanizmima upućivanja? Da li su ovi programi povezani ili praćeni posebnim protokolima, smjernicama, zbirkom praksi, itd. u slučajevima nasilja prema ženama/nasilja u porodici?
Odgovor:
MINUS
[1] Termin “nadležni stručnjaci“ odnosi se na sudije, tužioce, advokate, organe policije, zdravstvene ustanove, ustanove socijalne zaštite i vaspitno-obrazovne ustanove. Vidi tačku 100 Obrazloženja Istanbulske konvencije.
[2] Član 37 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici FBiH.
[3] Član 35 Zakona o zaštiti od nasilja u porodici RS.
[4] Petrić, Aleksandra et al Alternativni izvještaj o implementaciji CEDAW Konvencije i ženskim ljudskim pravima u Bosni i Hercegovini, Pravo za sve Sarajevo i Helsinški parlament građana Banja Luka, str. 46, 2010.
[5] Gender centar RS, Sprečavanje i suzbijanje rodno zasnovanog i porodičnog nasilja u Bosni i Hercegovini: zakonodavstvo i prakse u Republici Srpskoj, 2010, str. 14.
[6] Id.
[7] Vlada Republike Srpske, Strategija za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013. godine, 2010, str. 28—30.
[8] Vlada Federacije BiH, Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici u FBiH 2013—2017, 2012, str. 41.
[9] Gender centar, Strategija za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013. godine - Izvještaj za 2011. godinu, str. 11, 2012.
[10] Id.
[11] Ibid, str. 14.
[12] Dokument dostupan na http://goo.gl/n5r15a.
[13] Vlada Federacije BiH, Strategija za prevenciju i borbu protiv nasilja u porodici u FBiH 2013—2017, 2012, str. 27.
[14] Ibid, str. 29. Naveden je podatak da u “periodu 1.01.2006. godine – 1.04.2012. godine, edukaciju u okviru kontinuirane obuke u oblasti nasilja u porodici, borbe protiv trgovine ljudima i ravnopravnosti spolova pohađala su ukupno 782 učesnika. Od navedenog broja, obuku je pohađalo 411 sudija, 316 tužilaca i 55 predstavnika ostalih institucija.” Id.
[15] Ibid, str. 20—21.
[16] Ibid, str. 10.
[17] Vidi primjere sadržane u Strategiji za borbu protiv nasilja u porodici u Republici Srpskoj do 2013. godine: izvještaj za 2011. godinu, str. 12—14.
[18] Ibid, str. 45.
[19] Ibid, str. 46.
UBL AC NSRP Drutvo SOS telefon CZR Sigurna enska kuca WAVE
Lara ene, Mostar Medica, Zenica Prava za sve Buducnost, Modrica
Savet Evrope
 
UBL AC NSRP Drutvo SOS telefon CZR Sigurna enska kuca WAVE Lara ene, Mostar Medica, Zenica Prava za sve Buducnost, Modrica Savet Evrope
 
Kampanju podržava:
EU
Sadržaj stranice je isključiva odgovornost autorki i ni na koji način ne odražava stavove Evropske unije.
Kampanju podržava:
EU    EU
Sadržaj stranice je isključiva odgovornost autorki i ni na koji način ne odražava stavove Evropske unije.